Í gær varð umfangsmikið rafmagnsleysi sem náði yfir Spán Portúgal og hluta Frakklands. Rafmagnsleysið hafði víðtæk áhrif á daglegt líf í þessum löndum og orsakaði fjölmörg vandamál. Sól og vindorka eru helsti orkugjafi á Spáni en ef það verður of stór hluti af orkukerfunun þá getur bæði sól og vindorka fallið alveg niður og valdið rafmagnsleysi. Ekki ekki er ólíklegt að það hafi gerst þegar rafmagnleysið átti sér stað. Í Síðdegisútvarpinu ræddi Arnþrúður Karlsdóttir við Kristinn Sigurjónsson rafmagns og efnaverkfræðing um orsakir þessa atburðar. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Rafmagnsleysi ekki vegna netárása
Í þættinum kom fram að spænsk yfirvöld hefðu þegar útilokað að rafmagnsleysi væri af völdum netárása eða tölvuvírusa og að orsökin væri sú að raforkukerfið hefði orðið fyrir innri tæknilegum vandamálum. Innri tæknileg vandamál eru einmitt of mikil sól og vindorka í hlutfalli við kjarnorku sem Spánverjar nota líka sem orkugjafa. Kristinn sagði að möguleg orsök gæti líka verið áhrif frá sólgosi sem hafi náð til jarðar skömmu áður. Slíkir atburðir geti truflað minni í stýrikerfum raforkuflutnings sem byggjast á örsmáum rafrásum sem eru viðkvæmar fyrir geislun.
Óstöðug veðurorka skapaði hættu
Kristinn benti á að veðurorkan spilar inn í þessa stöðu. Með auknu vægi sólar og vindorku í orkukerfinu skapist meiri óstöðugleiki. Þar sem slík orka er háð duttlungum veðursins getur framleiðslan sveiflast mikið á skömmum tíma, eftir því hvernig veðurskilyrðin eru. Þegar mikil veðurorka bætist skyndilega við kerfið þurfa hefðbundin orkuver eins og kjarnorkuver og gasorkuver að bregðast hratt við. Hins vegar eru þessi kerfi treg í gangsetningu eða niðurkeyrslu eftir því sem við á hverju sinni sem skapi hættu á orkuskorti og spennusveiflum.
Varabúnaðurinn réði ekki við álagið
Kristinn sagði að öryggisbúnaður raforkukerfa sé hannaður til að bregðast við smáum bilunum með því að aftengja hluta kerfisins. Ef bilunin verður meiri en búnaðurinn ræður við getur það leitt til keðjuverkandi áhrifa og stórfellds rafmagnsleysis. Slíkar sveiflur í orkuframleiðslu og neyslu geta truflað tíðni rafmagns og valdið viðkvæmum stöðum í kerfinu verulegu álagi.
Kjarnorka tryggir ekki sveigjanleika
Kom fram í þættinum að Spánn reiði sig að verulegu leyti á kjarnorkuver sem framleiða um 20% til 25 % af raforku landsins. Kjarnorkuver eru hins vegar mjög ólík veðurorku að því leyti að þau þurfa að ganga stöðugt yfir langan tíma. Ekki er hægt að slökkva á þeim eða kveikja eftir hentugleika sem gerir sveigjanleika raforkukerfisins minni þegar óstöðug veðurorka er stór hluti heildarframboðsins.
Ný orkukerfi þurfa að þola sveiflur
Kristinn sagði að þessi atburður væri góð áminning um mikilvægi þess að byggja orkukerfi sem getur tekið á móti sveiflum án þess að hætta skapist á umfangsmiklu rafmagnsleysi. Hann lagði áherslu á að tæknilegir þættir eins og styrkur í minni stýrikerfum og veikleikar við útfellingu á veðurorku þurfi að vera vel skilgreindir til að fyrirbyggja álíka atburði í framtíðinni.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan