Pétur Gunnlaugsson ræddi við Ragnar Árnason, hagfræðing og prófessor emerítus í síðdegisútvarpinu í dag, um áhrif opinberra gjaldahækkana og ríkisútgjalda á verðbólguþróun á Íslandi. Ragnar sagði að verðbólga hefði verið á niðurleið undir lok síðasta árs og stefnt í að fara niður fyrir 4% á þessu ári en aðgerðir stjórnvalda um áramót hefðu snúið þeirri þróun við. Að hans mati stafaði stór hluti verðbólgunnar í janúar og verulegur hluti verðhækkana í febrúar af opinberum gjaldahækkunum. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Gjaldahækkanir ríkisins kynntu undir verðbólgunni á ný
Í viðtalinu sagði Ragnar að stjórnvöld hefðu um áramót hækkað gjöld á ýmissi opinberri þjónustu þrátt fyrir að verðbólga væri farin að hjaðna. Hann sagði þessar hækkanir hafa haft bein áhrif á vísitölu neysluverðs og þar með verðbólgumælingar fyrstu mánuði ársins. Hann taldi að ríkisvaldið hefði með þessu aukið kostnaðarþrýsting í hagkerfinu á sama tíma og Seðlabankinn reyndi að draga úr verðbólgu með háum stýrivöxtum. Því ynnu stjórnvöld og Seðlabankinn að hans mati í raun ekki í sömu átt.
Ragnar sagði jafnframt að ríkisstjórnin hefði haft aðra valkosti en að fjármagna útgjöld sín með hækkunum gjalda og skatta. Hann nefndi að hægt hefði verið að skera niður útgjöld eða halda hallarekstri óbreyttum í stað þess að leggja aukinn kostnað á heimili og fyrirtæki.
Samræmi skortir milli stjórnvalda og Seðlabanka
Í viðtalinu kom einnig fram að Ragnar teldi samræmi skorta milli ríkisfjármála og peningastefnu. Þótt Seðlabankinn væri sjálfstæð stofnun væru regluleg samskipti milli bankans og ríkisstjórnarinnar og hann sagðist telja líklegt að bankinn hefði varað við áhrifum gjaldahækkana á verðbólguþróun. Hann sagði að útgjaldaaukning ríkis og sveitarfélaga hefði eftirspurnaráhrif í hagkerfinu jafnvel þótt hún væri fjármögnuð með sköttum. Ef opinberi geirinn sýndi ekki aðhald í fjármálum gæti Seðlabankinn að hans mati aðeins brugðist við með enn hærri vöxtum eða öðrum aðgerðum sem myndu hægja verulega á hagkerfinu.
Varar við samspili mikilla ríkisútgjald og hárra vaxta
Ragnar sagði jafnframt að stjórnmálamenn hefðu oft önnur markmið en verðstöðugleika að leiðarljósi og það gerði samhæfingu efnahagsstefnu erfiðari. Hann varaði við því að samspil mikilla ríkisútgjalda og hárra vaxta gæti leitt bæði til meiri verðbólgu og minni hagvaxtar.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.