Reykholtsmáldagi hefur verið tekinn á landsskrá Íslands um Minni heimsins, sem er alþjóðlegt verndarkerfi á vegum UNESCO fyrir mikilvæg skjöl og handrit. Fjallað verður sérstaklega um máldagann á UNESCO-deginum sem haldinn verður í Eddu fimmtudaginn 7. maí.
Elsta frumritaða skjal á íslensku
Reykholtsmáldagi telst einstakur í íslenskri menningarsögu. Hann er ritaður á skinn og er elsta skjal á íslensku sem varðveitt er í frumriti. Jafnframt er hann eitt elsta varðveitta skjal á norrænu máli.
Elsti hluti skjalsins er talinn frá síðari hluta 12. aldar, og mögulega frá miðri öldinni. Á skjalinu má greina sjö mismunandi rithendur og hefur efni þess verið bætt við í meira en heila öld. Fá skjöl frá þessu tímabili hafa varðveist í frumriti, sem gerir máldagann sérstaklega mikilvægan.
Varðveittur á Íslandi í yfir 800 ár
Reykholtsmáldagi hefur verið varðveittur í Þjóðskjalasafni Íslands frá stofnun þess árið 1882, en talið er líklegt að hann hafi áður verið geymdur í Reykholtskirkju. Ólíkt mörgum öðrum íslenskum handritum var hann ekki fluttur úr landi á fyrri öldum, heldur varðveittist hér á landi.
Skjalið hefur aðeins tvisvar verið lánað til Kaupmannahafnar, en annars alla tíð verið á Íslandi. Fyrstu heimildir um notkun þess í ágreiningsmáli eru frá árinu 1562 þegar það var lagt fram sem sönnunargagn á Öxarárþingi.
Skrá yfir eignir og réttindi kirkju
Máldaginn er í grunninn skrá yfir eignir, ítök og réttindi Reykholtskirkju í Borgarfirði. Hann varpar ljósi á þróun staðarins í Reykholti og hvernig áhrif hans jukust á Sturlungaöld.
Auk þess hefur skjalið mikið gildi fyrir rannsóknir á þróun ritunar og stafsetningar á miðöldum. Efni þess hefur einnig haft lagalegt vægi á síðari tímum og var meðal annars notað sem heimild í dómi Hæstaréttar árið 2021 í deilu um eignarhald lands.
Einstakt skjal að formi og gerð
Reykholtsmáldagi er líklega ritaður á kálfskinn og er eitt blað, um 29–30 sentímetrar á lengd og 21 sentímetri á breidd. Textinn er þéttskrifaður á annarri hlið en hin nánast auð.
Talið er að blaðið hafi upphaflega verið hluti af stærra handriti, til dæmis messubók eða hómilíubók, en að máldaginn hafi síðar verið færður á autt blað í handritinu. Ekki er vitað hvað varð um það handrit, en talið er líklegt að það hafi glatast við siðaskiptin á 16. öld.
Hluti af alþjóðlegri verndunarskrá
Minni heimsins er alþjóðleg skrá sem hefur það markmið að vernda og vekja athygli á mikilvægi skjala- og handritaarfs. Með skráningu Reykholtsmáldaga á landsskrána er staðfest mikilvægi hans sem heimildar um íslenska og norræna sögu.
Umfjöllun um skjalið verður hluti af dagskrá UNESCO-dagsins í Eddu 7. maí, þar sem almenningi gefst kostur á að kynna sér sögu og gildi þessa merkilega skjals.