Reykjavíkurborg fékk í morgun formlega viðurkenningu fyrir sinn fyrsta loftslagsborgarsamning við athöfn í Vilníus í Litáen. Ráðstefnan er hluti af samstarfi 112 evrópskra borga sem hafa skuldbundið sig til að verða kolefnishlutlausar og snjallvæddar fyrir árið 2030. Með samþykkt samningsins fær Reykjavík aukinn aðgang að fjármagni og ráðgjöf í gegnum NetZeroCities og Evrópska fjárfestingabankann.
Samningurinn, sem var undirritaður 7. október 2024, inniheldur 15 aðgerðir sem 18 aðilar koma að – þar á meðal ráðuneyti, háskólar, sveitarfélagasamtök og opinber fyrirtæki. Þeir skuldbinda sig til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og taka þátt í samráðsfundum til ársins 2030. Reykjavíkurborg lýsir samningnum sem „lifandi plaggi“ sem verði endurskoðað reglulega.
„Það er mikill heiður og viðurkenning á okkar öfluga plani. Loftslagsmál eru risastórt samstarfsverkefni og það er engin önnur leið,“ sagði Dóra Björt Guðjónsdóttir, borgarfulltrúi og formaður umhverfis- og skipulagsráðs Reykjavíkurborgar, sem tók á móti viðurkenningunni í morgun.
Margir gallar í samningnum
En þrátt fyrir jákvæða viðurkenningu og metnað í orðræðu, blasa við ákveðnar áskoranir sem gætu sett markmið samningsins í uppnám.
Í fyrsta lagi eru ábyrgðarsvið einstakra aðila óljós og árangursmælingar ekki skýrt skilgreindar, sem dregur úr gagnsæi og getur torveldað eftirfylgni – bæði frá almenningi og eftirlitsaðilum.
Markmiðið um kolefnishlutleysi fyrir árið 2030 er líka afar brothætt í ljósi þess að margar af fyrirhuguðum aðgerðum eru enn í mótun og fjármögnun margra þeirra ótrygg. Það er því hætta á að tíminn verði naumur til að framkvæma nauðsynlegar breytingar á samgöngum, orkunýtingu, byggingum og úrgangsstjórnun til þess að ná markmiði samningsins á settum tímaramma.
Þá hefur einnig verið bent á að þátttaka almennings í verkefninu sé óljós. Þótt borgin tali um „samstarfsverkefni“ með samfélaginu, liggur lítið fyrir um hvernig borgarbúar geta í raun haft áhrif eða tekið þátt. Án skýrrar aðkomu almennings er hætta á að verkefnið verði frekar yfirborðslegt og fjarlægt daglegu lífi borgarbúa.
Að auki má búast við að sumar fyrirhugaðar aðgerðir muni rekast á hagsmuni atvinnulífs og venjubundnar rekstrarforsendur borgarinnar. Árekstrar milli grænna markmiða og annarra stefnumála eru óhjákvæmilegir og erfitt getur reynst að halda stöðugri stefnu í gegnum mögulegar breytingar á pólitískum meirihluta í borginni.
- Ítarupplýsingar í fréttatilkynningu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins
- Upplýsingavefur NetZeroCities
- Upplýsingasíða um loftslagssamning