Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Harald Ólafsson, formann Heimssýnar og prófessor við Háskóla Íslands í síðdegisútvarpinu um samninga Evrópusambandsins við einstök ríki og hvaða lærdóm Ísland gæti dregið af þeim. Haraldur vísaði sérstaklega til samnings sem Írland gerði við Evrópusambandið á sviði fiskveiða og sagði að reynslan sýndi að ekki væri hægt að líta á samninga við sambandið sem varanlega tryggingu fyrir hagsmunum ríkja til framtíðar. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Fiskveiðisamningur við Írland féll úr gildi
Í umræðunni var fjallað um þau rök sem oft eru færð fram að hægt sé að tryggja íslenska hagsmuni með samningum við Evrópusambandið. Haraldur sagði að reynsla Íra sýndi að slíkt væri ekki endilega sjálfgefið. Hann vísaði til fiskveiðisamnings sem gerður var milli Írlands og Evrópusambandsins fyrir áratugum síðan. Samkvæmt frásögn Haraldar hafi samningurinn smám saman misst gildi í framkvæmd og Evrópusambandið hætt að fylgja honum eftir með þeim hætti sem upphaflega var gert ráð fyrir.
Ísland getur heldur ekki fengið varanlegar undanþágur
Haraldur sagði að dæmið skipti máli í ljósi umræðunnar um mögulegar undanþágur eða sérlausnir fyrir Ísland ef landið gengi í Evrópusambandið. Hann taldi að oft væri gengið út frá því að ákvæði sem samið væri um við inngöngu yrðu óbreytt til framtíðar. Að hans mati sýndi reynsla Írlands hins vegar að aðstæður gætu breyst og samningar væru síður en svo ósnertanlegir þegar hagsmunir stærri ríkja eða stofnana sambandsins væru annars vegar.
Verndartollar á kíslmálm gott dæmi um að ESB fari ekki allaf eftir skuldbindingum
Haraldur benti jafnframt á að Evrópusambandið hefði að hans mati ekki alltaf farið eftir þeim viðskiptalegu skuldbindingum sem ætla mætti af samningum á Evrópska efnahagssvæðinu. Sérstaklega var bent á kísilmálm þar sem Evrópusambandið hefði gripið til verndartolla á íslenska framleiðslu og taldi Haraldur þær aðgerðir fara gegn anda þeirra samninga sem í gildi væru. Það eitt að samningur væri undirritaður tryggði ekki að hann yrði túlkaður eða framkvæmdur með sama hætti til frambúðar.
Varar við að byggja stefnu á loforðum einum saman
Haraldur sagði að umræðan um hugsanlega aðild Íslands að Evrópusambandinu ætti ekki aðeins að snúast um hvaða samningar næðust við inngöngu heldur einnig hvernig þeir gætu þróast áratugum síðar. Hann taldi að reynsla annarra ríkja sýndi að pólitískur veruleiki innan sambandsins gæti breyst og smærri ríki ættu ekki að gera ráð fyrir að sérlausnir eða undanþágur stæðu óhaggaðar um alla framtíð. Væri það mikilvægur þáttur sem þyrfti að vera hluti af íslenskri umræðu um Evrópusambandið áður en teknar yrðu ákvarðanir um næstu skref í málinu.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.