Fjármála- og efnahagsráðuneytið hefur gefið út ný viðmið fyrir útboð á ræstingaþjónustu hjá ríkisstofnunum sem fela í sér verulega hertar kröfur til ræstingafyrirtækja. Markmiðið er að tryggja að starfsfólk fái greitt fyrir þann tíma sem raunverulega þarf til að sinna verkefnum og koma í veg fyrir óhóflegt vinnuálag og brot á kjarasamningum. Stéttarfélagið Efling fagnar breytingunum og segir þær mikilvægan áfanga í baráttunni gegn launasvikum og óeðlilegum afkastakröfum í ræstingastörfum.
Stærsta breytingin felst í því að fyrirtæki sem bjóða í ræstingaverk á vegum ríkisins þurfa að gera skýra grein fyrir þeim fjölda vinnustunda sem þau áætla að verkið taki. Með þessu verður hægt að bera saman tilboð út frá raunhæfum forsendum um vinnuframlag starfsfólks í stað þess að horfa eingöngu til heildarverðs þjónustunnar.
Óháð úttekt á ræstingaverkum yfir 1.000 fermetrum
Samkvæmt nýju viðmiðunum verður skylt að fá óháðan aðila til að meta þann tíma sem þarf til ræstinga þegar verkefni nær til húsnæðis sem er stærra en 1.000 fermetrar. Úttektin verður framkvæmd við undirbúning útboðs og á að gefa viðmið um raunhæfan fjölda vinnustunda.
Tilgangurinn er að koma í veg fyrir að ræstingafyrirtæki vanmeti launakostnað til að geta boðið lægra verð en samkeppnisaðilar. Þegar of fáar vinnustundir eru áætlaðar getur það leitt til þess að starfsfólk þurfi að vinna á óeðlilega miklum hraða eða nái ekki að ljúka verkefnum í samræmi við þær kröfur sem gerðar eru í útboðslýsingu.
Nýju viðmiðin gera ráð fyrir að hafnað verði samningsgerð ef tilboð samræmist ekki lágmarksákvæðum kjarasamninga um afkastakröfur.
Byggja á stöðlum um vinnuhraða og afköst
Viðmiðin byggjast á stöðlum ræstingariðnaðarins um afköst, vinnuhraða og þann tíma sem þarf til að sinna mismunandi ræstingaverkefnum. Staðlarnir eru þegar notaðir hér á landi og eiga sér fyrirmynd í Danmörku.
Ákvæði um hámarksvinnuhraða og sérstaka umbun fyrir vinnu á auknum hraða er meðal annars að finna í kjarasamningi Eflingar við Samtök atvinnulífsins.
Með því að tengja útboð ríkisins við þessa staðla verður hægt að meta hvort tilboð fyrirtækja byggist á raunhæfri vinnuáætlun og hvort gert sé ráð fyrir að starfsfólk geti sinnt verkefnunum án þess að fara út fyrir þau mörk sem kjarasamningar heimila.
Stéttarfélög þurfa að staðfesta yfirlýsingar fyrirtækja
Nýju viðmiðin fela einnig í sér auknar kröfur um að ræstingafyrirtæki sýni fram á að þau fari að gildandi kjarasamningum og lögum.
Fyrirtæki sem taka þátt í útboðum þurfa að skila yfirlýsingu um að þau uppfylli viðeigandi ákvæði kjarasamninga og löggjafar. Viðkomandi stéttarfélag þarf síðan að staðfesta yfirlýsinguna.
Með þessu fá stéttarfélög aukið hlutverk við að tryggja að fyrirtæki sem sinna ræstingum fyrir ríkið virði réttindi starfsfólks.
Jafnframt er gert ráð fyrir að stærri ræstingaverkefni verði skilgreind sem sjálfstæðar vinnustöðvar í skilningi vinnuverndar. Það skapar heimild til að skipa sérstakan öryggistrúnaðarmann sem getur fylgst með vinnuaðstæðum og öryggi starfsfólks á viðkomandi vinnustað.
Efling segir fyrirtæki keppa á kostnað starfsfólks
Efling hefur undanfarin ár gagnrýnt fyrirkomulag opinberra ræstingaútboða og bent á að hörð verðsamkeppni geti leitt til þess að fyrirtæki geri óraunhæfar kröfur til starfsfólks.
Samkvæmt stéttarfélaginu eru fjögur til fimm stór ræstingafyrirtæki ráðandi í samkeppni um opinber ræstingaverk og hafa komið fram dæmi um mikinn mun á tilboðum sem erfitt hefur reynst að skýra.
Efling telur að í mörgum tilvikum snúist samkeppnin fyrst og fremst um hversu miklum afköstum fyrirtækin geti krafist af starfsfólki sínu. Þegar tilboð byggjast á of fáum vinnustundum geti starfsmenn þurft að vinna á hraða sem fer fram úr því sem kjarasamningar heimila.
Félagið hefur jafnframt bent á að slíkt vinnuálag geti farið gegn reglum um vinnuvernd og haft neikvæð áhrif á heilsu og öryggi starfsfólks.
Lög um opinber innkaup leggja almennt ríkar skyldur á kaupendur um að taka hagstæðum tilboðum samkvæmt skilyrðum útboðsins. Efling telur því mikilvægt að tryggja að fyrirtæki geti ekki náð samkeppnisforskoti með því að vanáætla vinnustundir eða gera óhóflegar afkastakröfur.
Ná til Landspítalans, Háskóla Íslands og annarra ríkisstofnana
Nýju viðmiðin taka til allra stofnana sem heyra beint undir íslenska ríkið. Þar á meðal eru Landspítalinn, Háskóli Íslands, framhaldsskólar, byggingar Stjórnarráðsins, húsnæði lögreglu og sýslumannsembætta og Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins.
Viðmiðin munu því hafa áhrif á útboð ræstingaþjónustu hjá fjölmörgum opinberum vinnustöðum þar sem stór hópur starfsfólks sinnir daglegum þrifum.
Sveitarfélögum og öðrum opinberum aðilum er einnig heimilt að styðjast við viðmiðin þótt þau falli ekki beint undir gildissvið þeirra.
Áralöng vinna Eflingar skilar árangri
Viðmiðin voru unnin í samráði við Eflingu og Starfsgreinasamband Íslands og voru einnig kynnt í Samráðsgátt stjórnvalda.
Efling hefur á síðustu einu til tveimur árum lagt sérstaka áherslu á að vekja athygli stjórnvalda á hættunni sem fylgir undirboðum í ræstingaverkefnum. Félagið hefur meðal annars átt fundi og samskipti við ráðherra ríkisstjórnarinnar, Vinnueftirlitið, fjármála- og efnahagsráðuneytið, Fjársýslu ríkisins og einstakar ríkisstofnanir og sveitarfélög.
Þá hefur félagið haft afskipti af fyrirtækjum sem það telur ekki veita starfsfólki nægilega skýrar upplýsingar um þær afkastakröfur sem gerðar eru til þess.
Efling telur útgáfu nýju viðmiðanna vera beinan árangur þessarar vinnu og mikilvægt skref í átt að bættum vinnuaðstæðum í ræstingastörfum.
Sólveig Anna fagnar breytingunum
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar, lýsir mikilli ánægju með ákvörðun fjármála- og efnahagsráðuneytisins og segir nýju viðmiðin geta komið í veg fyrir að starfsfólk verði fyrir launasvikum og óhóflegu vinnuálagi.
„Ég lýsi mikilli ánægju með þessi viðmið. Þau munu þýða að við getum betur tryggt að Eflingarfélagar í ræstingu verði ekki fyrir launasvikum eða ofurálagi í starfi, sem við höfum því miður séð of mörg dæmi um á síðastliðnum árum. Við fögnum því að stjórnvöld hafi hlustað á okkur og að áralöng vinna okkar skili árangri,“ sagði Sólveig Anna.
Efling telur að með nýju viðmiðunum verði bæði auðveldara að tryggja að starfsfólk njóti þeirra réttinda sem kjarasamningar kveða á um og að ræstingar í opinberum stofnunum uppfylli þær gæðakröfur sem gerðar eru í útboðum.