Pétur Gunnlaugsson ræddi við Lilju Alfreðsdóttur, formann Framsóknarflokksins og fyrrverandi ráðherra í síðdegisútvarpinu í dag, um efnahagsstjórn ríkisstjórnarinnar og stöðu ríkisfjármála. Lilja sagði ríkisstjórnina hafa getað skilað hallalausum fjárlögum strax árið 2025 eftir að hún fékk 73 milljarða króna tekjuauka. Hún gagnrýndi jafnframt að útgjöld hefðu aukist um 143 milljarða í fjárlögum 2026. Hallinn hefði orðið 67 milljarðar í stað þeirra 20 milljarða sem gert hafði verið ráð fyrir. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
73 milljarða tekjuauki hefði getað eytt hallanum
Lilja sagði ríkisstjórnina hafa tekið við fjárlögum ársins 2025 frá fráfarandi ríkisstjórn þar sem hallinn hefði verið um 60 milljarðar króna. Samhliða hefði komið 73 milljarða króna tekjuauki. Að hennar mati gaf það nýrri ríkisstjórn svigrúm til að ná ríkissjóði strax í afgang árið 2025.
Hún sagði því ekki rétt að setja hallalaus fjárlög fram sem áður óþekkt afrek. Lilja benti á að ríkissjóður hefði áður verið rekinn hallalaust um lengri tímabil, meðal annars frá 2000 til 2007 og aftur frá 2014 til 2019.
Útgjöldin jukust um 143 milljarða
Lilja sagði næstu stóru mistökin hafa komið þegar ríkisstjórnin lagði fram sín eigin fjárlög fyrir árið 2026. Þá hefðu útgjöld ríkisins aukist um 143 milljarða króna.
Hún tók fram að ýmis útgjöld mætti réttlæta með því að þau þjónuðu góðum samfélagslegum markmiðum. Það breytti þó ekki þeirri hagstjórnarlegu staðreynd að aukin útgjöld gerðu erfiðara að ná jafnvægi í ríkisfjármálum og draga úr verðbólgu.
Hallinn varð 67 milljarðar
Lilja sagði upphaflega hafa verið gert ráð fyrir um 20 milljarða króna halla árið 2026.
Þegar niðurstaðan lægi fyrir væri hallinn hins vegar 67 milljarðar króna. Hún sagði hallann því hafa aukist um meira en 340% frá þeirri tölu sem upphaflega var gert ráð fyrir. Lilja sagði jafnframt að enn ætti eftir að greina umframútgjöld í heilbrigðisþjónustunni. Þrátt fyrir 143 milljarða aukningu útgjalda hefðu bæst við um 40 milljarðar í umframútgjöld.
Tengir hallann við verðbólguvæntingar
Lilja sagði mikilvægt að ná afgangi í ríkisrekstrinum vegna þess að trúverðug ríkisfjármál hefðu áhrif á verðbólguvæntingar heimila, fyrirtækja og annarra markaðsaðila. Hefði ríkisstjórnin náð jafnvægi fyrr telur hún að verðbólguvæntingar hefðu einnig getað lækkað fyrr.
Hún sagði vandann vera þann að markaðsaðilar hefðu ekki nægilega trú á því að stjórnvöld næðu verðbólgunni niður þegar ríkisútgjöld og halli væru áfram há.
Afgangur 2027 sagður 5 milljarðar
Í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2027 væri gert ráð fyrir 5 milljarða króna afgangi. Lilja sagði þó ekki nóg að horfa eingöngu á lokatöluna. Hagstjórnin þyrfti einnig að styðja við lægri verðbólgu og meiri stöðugleika og þar skipti þróun ríkisútgjalda og opinberra gjalda miklu máli.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.