Pétur Gunnlaugsson ræddi við Diljá Mist Einarsdóttur, þingmann Sjálfstæðisflokksins, í síðdegisútvarpinu um samskipti ríkisstjórnarinnar við Evrópusambandið og undirbúning vegna fyrirhugaðrar þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi viðræður Íslands við Evrópusambandið. Hún sagði að fyrirliggjandi gögn sýndu að ríkisstjórnin hefði hafið undirbúning að áframhaldandi aðildarferli Íslands gagnvart Evrópusambandinu strax í byrjun árs 2025, löngu áður en Alþingi hefði fengið ítarlegar upplýsingar um málið. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Fundir með Evrópusambandinu hófust áður en Alþingi fékk upplýsingar
Diljá sagði að gögn sem utanríkismálanefnd hefði fengið afhent sýndu að íslensk stjórnvöld hefðu frá janúar 2025 átt fundi með fulltrúum Evrópusambandsins þar sem rætt hefði verið um þjóðaratkvæðagreiðslu og áframhaldandi aðildarferli Íslands. Hún nefndi sérstaklega fundi með Ursula von der Leyen, forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins og öðrum embættismönnum sambandsins. Að hennar mati sýndu fundirnir að ríkisstjórnin hefði þegar hafið pólitískan undirbúning að áframhaldandi aðildarferli áður en málið var kynnt með formlegum hætti fyrir Alþingi.
Diljá sagði jafnframt að utanríkismálanefnd hefði ekki fengið efnislegar upplýsingar um innihald fundanna heldur aðeins stutt yfirlit með dagsetningum og heitum funda.
Segir þjóðaratkvæðagreiðsluna vera fyrsta skrefið
Í viðtalinu sagði Diljá að þjóðaratkvæðagreiðslan væri kynnt sem atkvæðagreiðsla um áframhaldandi viðræður en að í reynd væri hún fyrsta stóra skrefið í átt að inngöngu Íslands í Evrópusambandið. Hún sagði að ríkisstjórnin hefði sjálf gefið út að farið yrði eftir niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Ef niðurstaðan yrði jákvæð myndi það að hennar mati skapa pólitískt umboð fyrir áframhaldandi aðildarferli og samningaviðræður við Evrópusambandið.
Diljá sagði að þetta væri í raun sami farvegur og farinn var árið 2009 þegar ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar sótti um aðild að Evrópusambandinu.
Dregur í efa samstöðu ríkisstjórnarinnar
Diljá sagði jafnframt að ekki væri full samstaða innan ríkisstjórnarinnar um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Hún sagði að margir þingmenn Flokks fólksins hefðu áður lýst sig andvíga inngöngu í sambandið en afstaða flokksins virtist nú vera að breytast. Hún sagði að það vekti athygli að ráðherrar ríkisstjórnarinnar færu á fundi með fulltrúum Evrópusambandsins þar sem rætt væri um áframhaldandi aðildarferli án þess að samstarfsflokkar ríkisstjórnarinnar gerðu athugasemdir við það.
Diljá sagði að meðferð málsins bæri skýr merki þess að ríkisstjórnin hefði ákveðið að hraða Íslandi inn í áframhaldandi aðildarferli að Evrópusambandinu og að undirbúningurinn hefði hafist fyrir alvöru í byrjun árs 2025.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.