Ráðherrar ríkisstjórnarinnar lögðu ríka áherslu á að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar um áframhaldandi aðildarviðræður við Evrópusambandið yrði virt og að málinu væri lokið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þetta kom fram á blaðamannafundi ríkisstjórnarinnar sem haldinn var í Hörpu í dag. Þá boðuðu ráðherrarnir aukið og dýpra alþjóðasamstarf, meðal annars við Evrópusambandið og önnur ríki, auk þess sem þeir töluðu ítrekað um að styrkja og standa vörð um EES-samninginn. Ekki kom hins vegar skýrt fram á blaðamannafundinum hvað þyrfti sérstaklega að verja í EES-samstarfinu eða hvaða nýju skref fælust í auknu alþjóðasamstarfi.
Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra sagði niðurstöðuna skýra þrátt fyrir að mjótt hefði verið á munum. Hún lagði jafnframt áherslu á að virða þyrfti sjónarmið beggja hópa. Kristrún sagði ríkisstjórnina stolta af því að hafa útkljáð málið „í bili“.
Hún dró sérstaklega fram að margir þeirra sem sögðu nei væru ánægðir með EES-samninginn og sagði því mikilvægt að ríkisstjórnin héldi áfram að „stíga skref til að styrkja stöðu okkar í EES“.
EES-samningurinn verði varinn og styrktur
Kristrún kom aftur inn á EES-samninginn þegar hún svaraði spurningu um viðbrögð frá Brussel og framtíð sambands Íslands og Evrópusambandsins. Hún vísaði til þess að formenn ákveðinna stjórnarandstöðuflokka hefðu lagt áherslu á mikilvægi EES-samningsins og sagði það jákvætt merki um ánægju með núverandi samskipti Íslands og Evrópusambandsins.
Síðar á fundinum sagði Kristrún að það yrði „algjört forgangsatriði“ ríkisstjórnarinnar að virða og styrkja EES-samninginn. Hún sagði að margir hefðu kosið gegn áframhaldandi viðræðum vegna þess að þeir teldu EES-samninginn sterkan og að ríkisstjórnin þyrfti því að standa undir því.
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra gekk enn lengra og sagði að niðurstaða atkvæðagreiðslunnar sýndi að Íslendingar þyrftu að „standa sem aldrei fyrr vörð um EES-samninginn“ og efla hagsmunagæslu á grundvelli hans.
Hvorki Kristrún né Þorgerður Katrín útskýrðu hins vegar á fundinum hvaða sérstaka hætta steðjaði að EES-samningnum, hvað þyrfti að verja hann gegn eða hvaða breytingar ríkisstjórnin teldi nauðsynlegar til að styrkja stöðu Íslands innan EES.
Boða dýpra samstarf við önnur ríki
Þorgerður Katrín sagði niðurstöðuna ekki breyta því að Ísland þyrfti að halda áfram að uppfylla skuldbindingar sínar í alþjóðasamstarfi. Hún sagði nauðsynlegt að viðhalda og dýpka samstarfið bæði vestanhafs og austan og nefndi meðal annars tvíhliða samstarf við Finna, Þýskaland, Evrópusambandið og Kanada.
Hún sagði jafnframt að auka þyrfti tvíhliða samskipti við önnur ríki, bæði vestanhafs og austan.
Þannig komu fram skýr fyrirheit um aukið og dýpra alþjóðasamstarf eftir niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar en ekki kom skýrt fram hvaða nýju skref ríkisstjórnin hyggst taka eða hversu langt slíkt samstarf eigi að ganga.
„Af hverju takið þið ekki afgerandi afstöðu?“
Arnþrúður Karlsdóttir útvarpsstjóri Útvarps Sögu gekk á ráðherrana um hvort niðurstaðan þýddi í raun að málinu væri lokið. Hún vísaði til fyrri yfirlýsinga Kristrúnar og Ingu Sæland um að niðurstaða þjóðarinnar yrði virt og spurði hvort ríkisstjórnin hygðist halda málinu áfram.
„Ætlið þið að halda þessu áfram? Verður það næsta sem við fáum að sjá að þið munið reyna að halda áfram? Af hverju takið þið ekki afgerandi afstöðu og látið þjóðina vita strax?“ spurði Arnþrúður.
Inga Sæland mennta- og barnamálaráðherra svaraði því.
„Hversu óskýrt er það þegar við segjum að þetta er bara búið? Þjóðin sagði nei. Við virðum þjóðarviljann.“
Hún hafnaði því jafnframt að ríkisstjórnin ætlaði að reyna að fara aðra leið eða „koma aftan að þjóðinni“ eftir niðurstöðuna.
„Nei, það stendur ekki til. Þetta er bara alveg skýrt,“ sagði Inga.
Umsóknin sjálf ekki endilega dregin til baka
Kristrún tók síðan til máls og sagðist skilja hvað Arnþrúður ætti við með spurningunni. Hún benti á að umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu hefði aldrei verið formlega dregin til baka þrátt fyrir að margar ríkisstjórnir hefðu setið frá því að fyrra ferli stöðvaðist.
Kristrún sagði að setjast þyrfti niður með Alþingi og ræða „hvaða kosti og galla fólk sér við að halda þessu plaggi á þeim stað sem það er eða ekki“. Hún tók þó skýrt fram að ríkisstjórnin færi ekki í frekari aðildarviðræður.
„Þó að það sé mjótt á munum þá er samt afgerandi svar og fólk getur treyst því að við munum standa við það,“ sagði Kristrún.
Hún ítrekaði síðan að ríkisstjórnin myndi ekki setja málið aftur á dagskrá en sagði jafnframt að næstu skref þyrftu að vera í samráði við Alþingi og meta þyrfti „blákalt hvaða hagsmunir Íslands eru bestir“ áður en niðurstaða yrði lögð á borðið.
Meiri áhersla á varnarmál og alþjóðleg tengsl
Þrátt fyrir yfirlýsingar um að ESB-málinu væri lokið lagði Kristrún jafnframt áherslu á áframhaldandi alþjóðleg tengsl Íslands. Hún nefndi sérstaklega samstarf innan NATO, við Norðurlöndin og Evrópusambandið og sagði nauðsynlegt að treysta öryggi Íslands á Norður-Atlantshafi.
Hún sagði jafnframt að niðurstaðan kallaði á meiri virkni í hagsmunagæslu Alþingis og ráðuneytanna. Álag á utanríkisráðuneytið myndi aukast þar sem Ísland þyrfti að vera í sem mestu og bestu sambandi við vinaþjóðir sínar.
Ráðherrarnir skildu þannig eftir nokkrar spurningar um næstu skref ríkisstjórnarinnar. Þeir sögðu annars vegar skýrt að þjóðin hefði talað og að ríkisstjórnin myndi ekki halda áfram aðildarviðræðum. Hins vegar boðuðu þeir aukna alþjóðlega hagsmunagæslu, dýpra samstarf við önnur ríki og sérstaka áherslu á að verja og styrkja EES-samninginn án þess að útskýra nánar á fundinum hvað þau skref eigi að fela í sér eða hvað EES-samninginn þurfi sérstaklega að verja gegn.
Það er mál manna að ríkisstjórnin standi mun veikari eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna enda klofnaði þjóðin í tvennt um eitt helsta pólitíska mál ríkisstjórnarinnar. Ráðherrarnir lögðu hins vegar áherslu á að niðurstaðan ógnaði ekki ríkisstjórnarsamstarfinu. Inga Sæland hafnaði sérstaklega að málið væri „viðkvæmt fyrir ríkisstjórnina“ og sagði ríkisstjórnina ætla að halda áfram á sömu braut.
Til gamans og fróðleiks má geta að Útvarp Saga var með kosningavakt á vef Útvarps Sögu þar sem nýjustu tölur voru birtar ásamt ýmissi tölfræði og greiningum en skoða má þær nánar með því að smella hér.