Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Erlend Magnússon sérfræðing í alþjóðasamskiptum í Síðdegisútvarpinu um skuldastöðu ríkja á evrusvæðinu og vaxandi sameiginlega lántöku Evrópusambandsins. Erlendur sagði skuldir nokkurra stærstu evruríkjanna komnar í mjög erfiða stöðu og taldi nánast útilokað annað en að skuldir í nafni ESB sjálfs muni aukast. Hann sagði vaxandi þrýsting frá skuldsettum ríkjum á að sameiginleg lántaka verði aukin og fjárhagslegu álagi þannig dreift. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Skuldir Ítalíu um 138% af landsframleiðslu
Erlendur sagði skuldir stærstu hagkerfa heims hafa aukist mikið frá fjármálakreppunni 2007–2009 og aftur í kjölfar Covid. Hann gerði þó greinarmun á ríkjum sem skulda í eigin gjaldmiðli og evruríkjum sem hafa ekki sjálfstæða stjórn á gjaldmiðlinum sem skuldir þeirra eru í.
Hann nefndi Ítalíu, Frakkland og Spán sérstaklega í þessu samhengi. Samkvæmt þeim tölum sem ræddar voru í þættinum voru skuldir Ítalíu um 138% af landsframleiðslu, Frakklands 117,6%, Belgíu 109%, Spánar 101,6% og Finnlands 93%. Grikkland var komið yfir 140%. Til samanburðar voru skuldir Þýskalands um 65% og Íslands um 54% af landsframleiðslu.
Erlendur sagði stöðuna verða sérstaklega erfiða þegar skuldir nálguðust 100% af landsframleiðslu nema mikill hagvöxtur væri fram undan. Skuldir yrðu ekki greiddar nema með verðmætasköpun í framtíðinni en hagvöxtur væri að hægja á sér og fólksfjölgun lítil í mörgum Evrópuríkjum.
ESB tekið lán í eigin nafni
Erlendur sagði mikilvæga breytingu hafa orðið þegar Evrópusambandið hóf umfangsmikla skuldsetningu í eigin nafni. Sambandið hefði áður tekið tiltölulega lítil lán en á síðustu árum hefði lántakan aukist verulega.
Hann nefndi sérstaklega sameiginlega lántöku vegna Covid og fjárframlög til Úkraínu. Að hans sögn væru útistandandi skuldir ESB nú um 700 milljarðar evra. Hann sagði jafnframt vaxandi þrýsting frá skuldsettum ríkjum á borð við Spán og Frakkland um frekari sameiginlega lántöku.
Erlendur taldi nánast útilokað annað en að skuldir Evrópusambandsins í eigin nafni myndu halda áfram að aukast. Hann sagði þetta leið fyrir ríki sem væru komin nærri mörkum þess sem þau gætu sjálf tekið að láni til að færa frekari lántöku yfir á sameiginlegan vettvang.
Skuldir ríkjanna ekki sameiginlegar að lögum
Arnþrúður spurði hvað gæti gerst ef þrýstingur héldi áfram að aukast um sameiginlega sjóði eða sameiginlega skuldsetningu til að takast á við fjárhagsvanda einstakra ríkja.
Erlendur tók fram að aðildarríki ESB bæru ekki lagalega ábyrgð á ríkisskuldum hvert annars. Skuldir Spánar og Frakklands væru því ekki skuldir Þýskalands, Danmerkur, Svíþjóðar eða annarra aðildarríkja. Hann taldi þó ekki þar með tryggt að kostnaðurinn yrði alltaf bundinn við ríkið sem stofnaði upphaflega til skuldanna.
Að hans mati gæti pólitískur og efnahagslegur þrýstingur leitt til þess að farið yrði í aukna sameiginlega skuldsetningu án þess að formleg ábyrgð á eldri ríkisskuldum væri færð milli landa.
Líkti stöðunni við Icesave
Erlendur vísaði til Icesave-deilunnar sem dæmis um muninn á lagalegri ábyrgð og pólitískum þrýstingi. Hann sagði fá lögfræðileg rök hafa verið fyrir því að íslenska ríkið bæri ábyrgð á skuldum Landsbankans eða skuldbindingum Tryggingarsjóðs innstæðueigenda. Þrátt fyrir það hefði verið beitt þrýstingi á íslensk stjórnvöld um að taka á sig skuldbindingar vegna þess að annars gæti traust á innstæðutryggingakerfum í Evrópu beðið hnekki.
Erlendur taldi sambærilega þróun geta orðið varðandi skuldavanda evruríkjanna. Þótt skuldir einstakra ríkja væru ekki skuldir annarra aðildarríkja að lögum gæti með tímanum orðið niðurstaðan að sameiginleg lántaka yrði aukin til að dreifa fjárhagslegu álagi.
Þar sæi hann helstu áhættuna fyrir ríki sem væru sjálf hóflega skuldsett. Sameiginleg skuldsetning gæti orðið leið til að láta fleiri ríki taka þátt í kostnaði vegna fjárhagsvanda þeirra ríkja sem væru komin í erfiðustu stöðuna.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.