Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Sigmund Davíð Gunnlaugsson, formann Miðflokksins og fyrrverandi forsætisráðherra í síðdegisútvarpinu, um hvort heimilt sé að samþykkja hælisleitendapakka Evrópusambandsins án breytinga á stjórnarskrá. Í umræðunni kom fram að hann telur að um raunverulegt framsal á valdi sé að ræða og dregur í efa að slíkt standist stjórnarskrá, nema hún verði endurskoðuð og breytt. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Telur um valdframsal að ræða
Sigmundur lagði áherslu á að þótt frumvarpið sé sett fram sem tæknileg aðlögun að alþjóðlegu samstarfi, feli það í sér að ákvarðanir á sviði hælismála, færist að hluta til út fyrir íslenska stjórnsýslu. Þar með sé ekki aðeins verið að breyta verklagi heldur einnig því hvar endanlegt ákvörðunarvald liggur. Að hans mati skipti það máli í stjórnarskrárlegu samhengi hvort slík tilfærsla teljist raunverulegt framsal á ríkisvaldi.
Spurning um heimildir Alþingis
Í viðtalinu var vikið að því hvort Alþingi hafi heimild til að samþykkja slíkt fyrirkomulag án þess að breyta stjórnarskránni. Sigmundur sagði að þegar vald væri fært til yfirþjóðlegra reglna eða stofnana vakni óhjákvæmilega sú spurning hvort gildandi stjórnarskrá heimili það. Hann taldi að þetta væri ekki formsatriði heldur grundvallarspurning um mörk löggjafarvaldsins.
Vísað til fyrri niðurstaðna um ESB-aðild
Til samanburðar rifjaði hann upp, þegar fjallað var um mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu, hafi niðurstaða sérfræðinga verið sú að ekki væri hægt að ganga í sambandið án stjórnarskrárbreytinga. Sú niðurstaða hafi meðal annars komið fram í mati lagasérfræðinga og umræðu á vettvangi Alþingis. Hann taldi að sömu sjónarmið ættu við þegar Ísland tekur upp reglur sem fela í sér sambærilegt framsal, jafnvel þótt um sé að ræða afmarkaðri þátt en fulla aðild.
Skuldbindingar sem geta aukist með tímanum
Í umræðunni kom einnig fram að þegar ríki tengist alþjóðlegu regluverki geti skuldbindingar þróast áfram. Reglur eru uppfærðar og geta tekið breytingum sem ríki þurfa að fylgja eftir að þau hafa tengst kerfinu. Sigmundur taldi að það styrki enn frekar þörfina á því að meta stjórnarskrárlegan grundvöll áður en slík þátttaka er samþykkt.
Kallar eftir skýrri niðurstöðu áður en lengra er haldið
Þá lagði Sigmundur áherslu á, að áður en Alþingi samþykki innleiðingu hælisleitendapakkans þurfi að liggja fyrir skýr niðurstaða um hvort slíkt samræmist stjórnarskrá eða hvort breyta þurfi henni. Málið snúist því ekki aðeins um innflytjendamál heldur einnig um það hvernig heimilt sé að framselja vald samkvæmt íslenskum stjórnskipunarrétti.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.