Pétur Gunnlaugsson ræddi við Dr. Ragnar Árnason, hagfræðing og prófessor emerítus, í síðdegisútvarpinu í dag, um vaxtastefnu Seðlabanka Íslands og áhrif hennar á verðbólgu, heimili og atvinnulíf. Ragnar sagði að Seðlabankinn væri að beita röngu tæki gegn rangri tegund verðbólgu þar sem núverandi verðbólga væri fyrst og fremst kostnaðarverðbólga en ekki eftirspurnarverðbólga. Að hans mati gætu vaxtahækkanir því aukið verðbólgu til skamms tíma, í stað þess að draga úr henni. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Verðbólgan stafar af hækkandi kostnaði en ekki eyðslu
Í viðtalinu rakti Ragnar verðbólguna einkum til hækkandi kostnaðar í hagkerfinu, meðal annars vegna hærra olíuverðs, aukins innflutningskostnaðar og gjaldahækkana hins opinbera. Hann sagði slíka verðbólgu annars eðlis en eftirspurnarverðbólgu sem stafaði af of mikilli neyslu og umsvifum. Að hans mati gætu vaxtahækkanir verið áhrifaríkt tæki gegn eftirspurnarverðbólgu þar sem þær drægju úr neyslu og fjárfestingu. Þegar verðbólga stafaði hins vegar af kostnaðarhækkunum hefðu vaxtabreytingar allt önnur áhrif.
Fyrirtæki neyðist því til að velta auknum fjármagnskostnaði út í verðlag þegar vextir hækkuðu. Heimili myndu jafnframt þrýsta á um hærri laun til að mæta hækkandi afborgunum og framfærslukostnaði. Því gætu vaxtahækkanir að hans mati aukið verðbólgu fyrst um sinn áður en samdráttur færi að hafa áhrif á eftirspurn.
70 milljarða aukakostnaður vegna 1% vaxtahækkunar
Ragnar sagði áhrif vaxtastefnunnar sérstaklega þung fyrir skuldsett heimili og fyrirtæki. Hann nefndi að ef skuldir fyrirtækja í landinu væru um 7.000 milljarðar króna myndi 1% vaxtahækkun jafngilda um 70 milljarða króna viðbótarkostnaði fyrir atvinnulífið. Að hans mati hefðu fyrirtæki í mörgum tilfellum ekki annan kost en að hækka verð á vörum og þjónustu til að mæta þessum aukna kostnaði. Því væri röng nálgun að ætla að háir vextir myndu sjálfkrafa lækka verðbólgu við núverandi aðstæður.
Í viðtalinu kom einnig fram að Ragnar teldi Seðlabankann hafa fleiri úrræði en stýrivexti til að vinna gegn verðbólgu. Hann sagði að það væri ekki lagaskylda bankans að hækka vexti í hvert sinn sem verðbólga ykist heldur væri það stefnuval.
Gagnrýnir áhrifin á heimili og húsnæðismarkað
Benti Ragnar á að ákveðinn hluti heimila eigi erfitt með að standa undir síhækkandi vaxtabyrði og hætta væri á auknum vanskilum og missi húsnæðis ef þróunin héldi áfram. Jafnframt hefðu háir vextir dregið úr fjárfestingu og íbúðauppbyggingu þrátt fyrir áframhaldandi húsnæðisskort. Langvarandi hávaxtastefna gæti því að hans mati leitt til minni hagvaxtar, aukins atvinnuleysis og áframhaldandi verðhækkana í stað þess að ná verðbólgunni niður.