Arnþrúður Karlsdóttir og Pétur Gunnlaugsson, ræddu við Harald Ólafsson, formann Heimssýnar og prófessor í veðurfræði í síðdegisútvarpinu um þjóðaratkvæðagreiðsluna, um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Haraldur sagði orðalag spurningarinnar villandi, þar sem raunverulega væri verið að leita samþykkis þjóðarinnar fyrir því að Ísland sækti um aðild. Hann sagði jafnframt óljóst á hvaða samningsmarkmiðum nýjar viðræður ættu að byggjast þar sem umsóknin frá 2009 hefði verið send án þeirra fyrirvara sem Alþingi samþykkti. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Orðalagið í spurningunni villandi
Arnþrúður vakti athygli á því að í spurningunni væri talað um að Ísland hæfi „á ný“ aðildarviðræður við Evrópusambandið. Það vísaði til viðræðnanna sem hófust á grundvelli umsóknarinnar frá 2009. Hún spurði hvort gefa ætti út nýtt umsóknarskjal ef niðurstaðan yrði sú að kjósendur segðu já í þjóðaratkvæðgreiðslunni.
Haraldur sagði meðferð málsins hafa verið klúður frá upphafi og lýsti orðalagi þjóðaratkvæðaspurningarinnar sem dæmalausu. Eðlilegra væri að spyrja kjósendur beint hvort þeir vildu að Ísland sækti um aðild að Evrópusambandinu enda væri það raunverulegt markmið ferlisins.
Hann sagði margt fólk líta á viðræður sem hlutlausa leið til að afla upplýsinga og leysa ágreining. Því gæti verið erfiðara fyrir kjósendur að segja nei við spurningu um viðræður en beinni spurningu um hvort sækja ætti um aðild. Haraldur taldi orðalagið nýtt til að hafa áhrif á afstöðu fólks.
Fyrirvararnir fylgdu ekki umsókninni
Umsókn Íslands frá árinu 2009 var einnig rædd. Arnþrúður rifjaði upp að Jón Bjarnason, fyrrverandi ráðherra hefði greint frá því að umsóknin hefði verið send án þeirra fyrirvara sem Alþingi samþykkti.
Haraldur tók undir að Alþingi hefði samþykkt langan lista af fyrirvörum og rauðum línum en þær hefðu ekki fylgt umsókninni til Evrópusambandsins. Ísland hefði því sótt um fulla og óskilyrta aðild.
Ísland þarf að samþykkja grunvdallarreglu Evrópusambandsins
Ástæðan væri að Evrópusambandið tæki ekki við aðildarumsóknum með fyrirvara. Umsóknarríki þyrftu að samþykkja grundvallarreglur Evrópusambandsins og tækju síðan upp lög þess og reglur í aðildarferlinu. Varanlegar undanþágur frá mikilvægum þáttum sameiginlegrar stefnu væru því ekki raunhæft samningsmarkmið.
Haraldur sagði að tiltölulega snemma í fyrra ferlinu hefði orðið ljóst að fyrirvarar Íslands samræmdust ekki aðildarkröfum Evrópusambandsins. Viðræðurnar hefðu síðan verið taldar dauðar þegar Ísland hóf fríverslunarviðræður við Kína þótt umsóknin væri enn formlega til staðar.
Engin skýr samningsmarkmið
Arnþrúður spurði hvaða samningsmarkmið og rauðu línur íslensk stjórnvöld hefðu nú gagnvart Evrópusambandinu. Haraldur sagði ekkert skýrt svar liggja fyrir.
Ef umsóknin frá 2009 væri áfram lagalegur og pólitískur grundvöllur viðræðnanna fæli hún ekki í sér fyrirvara um sjávarútveg, landbúnað eða önnur íslensk hagsmunamál. Evrópusambandið myndi að hans sögn loka fyrir viðræður strax ef Ísland gerði varanlegar undanþágur að skilyrði.
Pétur spurði hvort Evrópusambandið myndi sætta sig við að hefja aðildarviðræður þegar íslenskir ráðamenn segðu opinberlega að viðræðunum yrði slitið fengjust ekki varanlegir fyrirvarar.
Haraldur svaraði að ráðamenn Evrópusambandsins hlytu að fylgjast með íslensku umræðunni. Hann taldi óhugsandi að utanríkisráðherra lýsti sömu afstöðu gagnvart Evrópusambandinu og hún gerði gagnvart íslenskum kjósendum ef fullyrt væri að varanlegar undanþágur væru skilyrði fyrir áframhaldandi viðræðum.
Haraldur sagði óvissuna um markmiðin sýna hversu óskýrt ferlið væri. Kjósendur væru beðnir um að samþykkja áframhald viðræðna án þess að fyrir lægi hvort ný umsókn yrði send, hvaða skilmálar giltu eða hvaða atriði íslensk stjórnvöld hygðust gera að skilyrði.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.