Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Sigmund Davíð Gunnlaugsson, formann Miðflokksins og fyrrverandi forsætisráðherra í síðdegisútvarpinu á Útvarpi Sögu í dag, um stöðu aðildarumsóknar Íslands að Evrópusambandinu eftir niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Sigmundur Davíð segir Ísland ekki vera umsóknarríki og kallar eftir því að ríkisstjórnin eða Alþingi geri Evrópusambandinu endanlega ljóst að Ísland líti ekki á umsóknina frá 2009 sem gilda. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Forsætisráðherra sagði umsóknina ekki hafa verið dregna til baka
Arnþrúður vakti athygli á svörum Kristrúnar Frostadóttur, forsætisráðherra við spurningu hennar á blaðamannafundi, morguninn eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna. Þar hefði komið fram að umsókn Íslands frá 2009 hefði aldrei verið dregin til baka. Arnþrúður rifjaði jafnframt upp að þegar Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnar ESB, kom til Íslands hefði hún sagt að umsóknin frá 2009 væri “valid” eða gild. Sagði Arnþrúður að umsóknin gæti varla hafa öðlast lagagildi þótt Ursúla von der Leyen hefði ein lýst því yfir.
Sigmund Davíð var spurður hver raunveruleg staða umsóknarinnar væri og hvað þjóðin ætti að halda þegar ólíkar skýringar væru gefnar.
Sigmundur Davíð sagði nauðsynlegt að rifja upp atburðarásina. Alþingi hefði árið 2009 samþykkt þingsályktun sem fól þáverandi ríkisstjórn að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Jóhanna Sigurðardóttir og Össur Skarphéðinsson hefðu í kjölfarið, sem framkvæmdavaldshafar, sent umsókn til ESB um fulla aðild Íslands að Evrópusambandinu.
Umsóknin dregin til baka árið 2015
Viðræðuferlið hefði síðar siglt í strand og ekki verið meirihluti á Alþingi fyrir þeirri aðlögun sem krafist var. Þegar ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks tók við árið 2013 hefði umsóknin hins vegar áfram verið ókláruð í kerfinu.
Sigmundur Davíð sagði ríkisstjórnina hafa ákveðið árið 2015 að skýra stöðu Íslands gagnvart ESB. Bréf hefði verið sent frá utanríkisráðuneytinu þann 12. mars sama ár þar sem staðan var útlistuð, umsóknin dregin til baka og tekið fram að Ísland skyldi ekki lengur teljast umsóknarríki.
Ísland tekið af listum umsóknarríkja hjá ESB
Sigmundur Davíð sem var þá forsætisráðherra, sagði stjórnarandstöðuna á sínum tíma hafa dregið í efa að umsóknin hefði raunverulega verið dregin til baka. Því hefði verið skrifað annað bréf og hann síðan farið til Brussel þar sem hann fundaði með Jean-Claude Juncker, þáverandi forseta framkvæmdastjórnar ESB og Donald Tusk, þáverandi forseta leiðtogaráðsins.
Hann sagðist hafa afhent þeim yfirlýsingu Íslands hvorum fyrir sig og útskýrt hana munnlega. Juncker hefði tekið fram að tíma gæti tekið fyrir breytingar, að fara í gegnum kerfið en þeir hefðu gert sér grein fyrir að umsóknin væri dregin til baka og úr sögunni.
Í kjölfar þess, hefði Ísland verið tekið af öllum listum yfir umsóknarríki og síðan ekki verið litið á landið sem umsóknarríki á fundum og ráðstefnum.
Gamla umsóknin notuð sem hjáleið
Sigmundur Davíð sagði núverandi ríkisstjórn hafa talið gömlu umsóknina stystu leiðina aftur inn í aðildarferlið þar sem ekki hefði verið meirihluti á Alþingi fyrir nýrri umsókn.
Fyrst hefði verið byggt á því að gamla umsóknin væri enn í gildi og Ísland enn umsóknarríki. Þegar sýnt hefði verið fram á að það stæðist ekki, hefði orðalagið breyst og farið að tala um að umsóknin væri enn „gild“ og málið „óklárað“.
Hann sagði þessa túlkun hafa skapað möguleika á að taka upp þráðinn þar sem frá var horfið án þess að leggja fram nýja aðildarumsókn.
Vill fá málið endanlega af borðinu
Arnþrúður spurði hver lagaleg staða Íslands væri nú eftir að þjóðin hafnaði áframhaldandi aðildarviðræðum og vísaði til þess að forsætisráðherra hefði ætlað að gefa sér tíma til að ákveða hvort umsóknin yrði dregin til baka.
Sigmundur Davíð svaraði að lagalega væri Ísland hvorki umsóknarríki né aðildarríki Evrópusambandsins. Hann sagði þó mögulegt að stjórnvöld og ESB leituðu leiða til að túlka stöðuna með öðrum hætti ef vilji væri til að hefja viðræður á ný.
Alþingi þarf að gera Evrópusambandinu ljóst að Ísland hafi dregið umsóknina til baka
Næsta skref ríkisstjórnarinnar eða Alþingis ætti því að vera að gera Evrópusambandinu skýrt að Ísland líti ekki á umsóknina sem gilda og að hún hafi verið dregin til baka.
Sigmundur Davíð sagði æskilegt að fá málið endanlega af borðinu svo ný ríkisstjórn gæti ekki síðar tekið upp sömu nálgun og reynt að hefja ferlið á ný. Samskipti Íslands við Evrópusambandið og önnur ríki þyrftu að byggjast á skýrum grunni.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.