Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Dr. Sigrúnu Sigurðardóttur prófessor við Háskólann á Akureyri, hjúkrunarfræðing og fyrrverandi lögreglukonu í síðdegisútvarpinu í dag um áföll, áhrif þeirra á líðan fólks og nýja bók hennar Áfall, hvað svo? Í viðtalinu fór Sigrún yfir hvernig áföll geta haft áhrif á einstaklinga árum saman án þess að fólk geri sér grein fyrir orsökinni og hvernig óunnin áföll geti komið fram síðar í lífinu með bæði andlegum og líkamlegum einkennum. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Áföll skilgreind út frá upplifun einstaklingsins
Sigrún sagði að áföll væru fyrst og fremst einstaklingsbundin upplifun. Hún nefndi að ekki upplifðu allir sömu atburði á sama hátt og tók sem dæmi eldgosin og jarðhræringarnar í Grindavík. Sumir upplifðu mikla ógn og óöryggi á meðan aðrir vildu áfram búa þar og töldu sig ekki hafa orðið fyrir djúpstæðum áhrifum.
Hún sagði að margir áttuðu sig ekki á því að þeir hefðu orðið fyrir áfalli fyrr en síðar á ævinni, þegar ákveðnar aðstæður eða atvik vektu upp gamlar tilfinningar. Slíkar kveikjur gætu verið smávægilegar í sjálfu sér en tengdust eldri reynslu sem hefði ekki verið unnin úr.
Áföll í lögreglustarfi
Sigrún var lögreglukona á árunum 1991 til 1998 og sagði að á þeim tíma hefði lítið verið rætt um áfallahjálp innan lögreglunnar. Hún lýsti því hvernig lögreglumenn hefðu átt að halda aftur af tilfinningum sínum og sýna styrk óháð því hvaða verkefnum þeir sinntu. Hún rifjaði upp atvik frá Vestmannaeyjum árið 1995 þegar barn drukknaði og hún kom fyrst á vettvang. Hún sagði að reynslan hefði haft djúp áhrif á sig þó hún hefði ekki áttað sig á því fyrr en mörgum árum síðar þegar sonur hennar fór á siglinganámskeið. Þá rifjuðust upp tilfinningar tengdar slysinu og hún upplifði mikinn ótta við að missa hann.
Sigrún sagði að það hefði tekið tíma að viðurkenna fyrir sjálfri sér að hún hefði orðið fyrir áfalli í starfi. Hún fór síðar í handleiðslu og ýmsa úrvinnslu sem hjálpaði henni að skilja betur áhrif reynslunnar.
Líkamleg áhrif og streita
Í viðtalinu sagði Sigrún að óunnin áföll gætu haft áhrif á taugakerfi og ónæmiskerfi fólks. Langvarandi streita vegna áfalla gæti tengst svefnvanda, verkjum, kvíða og öðrum heilsufarsvandamálum. Hún nefndi einnig rannsóknir sem sýndu tengsl milli erfiðra áfalla í æsku og aukinnar hættu á ýmsum sjúkdómum síðar á ævinni. Þá gætu áföll tengst sjálfsskaðandi hegðun, fíknivanda og sjálfsvígshugsunum hjá fólki.
Sigrún sagði mikilvægt að samfélagið hætti að spyrja eingöngu hvað væri að einstaklingum heldur væri mikilvægt að spyrja hvað hefði komið fyrir þá.
Bókin skrifuð fyrir almenning
Sigrún sagði bókina Áfall, hvað svo? skrifaða fyrir almenning en ekki eingöngu fagfólk. Hún lagði áherslu á að bókin væri aðgengileg, með stuttum köflum og persónulegum frásögnum úr eigin lífi og starfi. Hún sagði að viðtökur hefðu verið góðar meðal fólks á öllum aldri, sérstaklega eldri borgara sem hefðu alist upp við samfélag þar sem lítið var rætt um tilfinningar eða áföll. Margir tengdu við sögur af sjóslysum, missi og erfiðri reynslu úr íslensku samfélagi fyrri áratuga.
Sigrún sagði mikilvægt að fólk viðurkenndi eigin reynslu og leitaði sér aðstoðar ef þörf væri á. Hún nefndi meðal annars heilsugæslu, Pieta-samtökin, Rauða krossinn, Stígamót, Bjarkarhlíð og fleiri úrræði sem gætu hjálpað fólki að vinna úr áföllum. Rétt er að geta þess að bók Sigrúnar fæst í Pennanum Eymundsson.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.