Ef Grænland yrði sjálfstætt ríki en Ísland gengi í Evrópusambandið stæðu þjóðirnar tvær því í grundvallaratriðum á ólíkum stað gagnvart fullveldi og sjálfsákvörðunarrétti. Kjarni fullveldis felst ekki aðeins í fána, alþingi og ríkisstjórn. Fullveldi felst einkum í því hver hefur síðasta orðið þegar hagsmunir ríkisins rekast á vilja annarra.
Grænlendingar eru nú þjóð með viðurkenndan rétt til sjálfsákvörðunar samkvæmt lögum um sjálfstjórn Grænlands. Þar er gert ráð fyrir að grænlenska þjóðin taki ákvörðun um sjálfstæði og samið verði við dönsk stjórnvöld um framkvæmd þess.
Sjálfstætt Grænland hefði fullt ríkisvald yfir eigin landsvæði, stjórnarskrá, ríkisfangi, auðlindum og utanríkissamskiptum. Það gæti sjálft ákveðið hvaða alþjóðasamninga það gerði, hvaða skuldbindingar það tæki á sig og hvaða samstarfi það hafnaði.
Grænlendingar geta valið við hverja þeir semja
Grænland gæti samið um varnarmál, fiskveiðar, auðlindanýtingu, gjaldmiðil, fjárfestingar og markaðsaðgang eftir eigin mati. Það gæti til dæmis gert fríverslunarsamninga við Evrópusambandið, Bretland, Bandaríkin, Kanada eða önnur ríki með þeim skilmálum sem grænlensk stjórnvöld teldu hagfelldasta. Samningsstaða lítils ríkis væri vissulega ekki alltaf sterk og samningar gætu reynst erfiðir. En ákvörðunin um hvort samið væri, við hvern og á hvaða kjörum, væri grænlensk. Grænlendingar réðu sjálfir.
Innan ESB gæti Ísland ekki gert eigin fríverslunarsamninga
Ísland héldi formlega stöðu sinni sem sjálfstætt ríki þótt það gengi í ESB. Alþingi, ríkisstjórn, dómstólar og stjórnarskrá hyrfu ekki en yrðu að lúta yfirþjóðlegu valdi ESB.
Tollabandalag og sameiginleg viðskiptastefna falla undir einkaréttarsvið ESB. Aðildarríki geta því ekki hvert fyrir sig samið eigin fríverslunarsamninga eða mótað sjálfstæða tollastefnu gagnvart ríkjum utan sambandsins. ESB semur slíka samninga fyrir hönd allra aðildarríkjanna.
Ísland fengi sæti við borðið en hefði ekki neitunarvald
Íslenskur ráðherra gæti setið fundi ráðherraráðsins og íslenskir fulltrúar ættu 6 sæti á Evrópuþinginu. En sæti við borðið er ekki neitunarvald. Þar sem ákvarðanir eru teknar með auknum meirihluta gæti Ísland orðið undir, þótt Alþingi, ríkisstjórn og meirihluti þjóðarinnar væru andvíg niðurstöðunni.
Sama gildir um löggjöf. Á sviðum þar sem ESB hefur einkarétt eða sameiginlegar valdheimildir verður Alþingi ekki lengur eitt um að setja reglurnar. Ísland gæti tekið þátt í ferlinu og reynt að hafa áhrif,- en gæti ekki litið á hvert mál sem sjálfstæða samningaviðræðu þar sem það réði endanlegri niðurstöðu.
Aðildarríki ESB er bundið sameiginlegri löggjöf og viðskiptastefnu
Þetta er ekki röksemd gegn alþjóðlegu samstarfi. Sjálfstætt Grænland þyrfti samstarf við önnur ríki, rétt eins og Ísland gerir. Smáríki þurfa markaðsaðgang, varnarsamstarf, fjárfestingu og samninga.
En grundvallarmunurinn er sá að sjálfstætt ríki velur samstarfið frá máli til máls. Það getur bundið sig með samningum, endursamið þá eða sagt þeim upp samkvæmt skilmálum þeirra. Aðildarríki ESB er hins vegar bundið sameiginlegri löggjöf, viðskiptastefnu og ákvörðunum á þeim sviðum sem sáttmálar sambandsins ná til.
Þess vegna hefði sjálfstætt Grænland, þrátt fyrir smæð sína og efnahagslegar áskoranir, víðtækari sjálfsákvörðunarrétt en Ísland sem aðildarríki ESB. Grænland réði sjálft hvort það framseldi vald og með hvaða skilyrðum. Ísland hefði áhrif innan ESB, en ekki fullt frelsi til að hafna niðurstöðu þegar önnur ríki kysu að fara aðra leið.