Hjördís Vilhjálmsdóttir ræddi við Pál Líndal, umhverfissálfræðing í þætti sínum, um áhrif fjárhagslegra hagsmuna á skipulag og byggingar. Páll sagði skipulag ekki mega ráðast af skammtímahagnaði fárra enda mótaði hið byggða umhverfi samfélagið til langs tíma og hefði áhrif á alla sem þar byggju eða færu um. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Skipulag er ekki einkamál framkvæmdaraðila
Hjördís spurði hvort hönnun bygginga og skipulag nærumhverfisins kæmi samfélaginu öllu við eða væri einkamál þeirra sem byggðu á viðkomandi lóð.
Páll svaraði því til að ytra útlit og skipulag bygginga gæti aldrei verið einkamál framkvæmdaraðila. Með hverri byggingu væri verið að móta umhverfi sem almenningur þyrfti að horfa á, fara um og upplifa. Skipulagið ætti því að styðja við samfélagið og mæta þörfum fólks.
Páll líkti byggingum við útlistaverk vegna þess hversu sýnilegar og varanlegar þær væru. Fjárhagslegur ávinningur uppbyggingaraðila eða persónulegur metnaður arkitekta ætti því ekki að ráða niðurstöðunni.
Fjárhagslegir hvatar vega þungt
Aðspurður hvers vegna áfram væri byggt með þeim hætti að grunnþarfir fólks yrðu stundum út undan sagði Páll að skortur á þekkingu væri ekki meginvandinn. Flestir vissu hvaða þýðingu dagsbirta, rými og umhverfi hefðu fyrir líðan fólks.
Hann taldi fjárhagslega hvata frekar skýra þróunina. Meiri skammtímahagnaður gæti fengist með því að byggja meira á minni reit, þótt útkoman reyndist samfélaginu óhagstæð þegar til lengri tíma væri litið.
Hjördís vísaði í ummæli sem hún sagði Vilhjálm Birgisson hafa látið falla um 2 þúsund nýjar íbúðir kynnu að vera óseldar. Páll staðfesti ekki töluna en sagði ljóst að hluti nýrra íbúða væri óseldur. Páli sagði skiljanlegt að fólk hefði ekki áhuga á húsnæði sem mætti ekki þörfum þess.
Ábyrgðin færist milli aðila
Hjördís benti á að oft væri óljóst hver bæri ábyrgð á umdeildum byggingum og nefndi „Græna gímaldið“ sem dæmi.
Páll sagði arkitekta gjarnan benda á að fjármagnið réði ferðinni og þeir reyndu að gera verkefnin eins mannvæn og mögulegt væri innan þeirra marka sem þeim væru sett. Uppbyggingaraðilar hefðu á sama tíma eigin fjárhagslegu forsendur. Afleiðingin gæti orðið sú að hver vísaði á annan án þess að nokkur bæri skýra ábyrgð á heildarniðurstöðunni.
Páll taldi nauðsynlegt að meta nýbyggingar og hverfi eftir að þau hefðu verið tekin í notkun. Kanna þyrfti með skipulegum hætti hvort húsnæðið virkaði, hvort íbúum liði vel og hvort upphafleg markmið hefðu náðst. Niðurstöðurnar mætti síðan nota til að bæta skipulag og forðast að sömu mistök væru endurtekin.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.