Hjördís Vilhjálmsdóttir ræddi við Pétur H. Ármannsson, arkitekt og sviðsstjóra hjá Minjastofnun Íslands, í þættinum Skipulagsmálunum um ábyrgð sveitarfélaga sem fara með skipulagsvaldið. Pétur sagði sveitarfélög ekki eiga að nota íbúðauppbyggingu til að fjármagna eigin rekstur eða græða á henni. Hlutverk þeirra væri fyrst og fremst að tryggja að það sem byggt er þjóni hagsmunum almennings. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Skipulagsvaldið felur í sér sérstaka ábyrgð
Pétur benti á að sveitarfélög væru í sérstakri stöðu vegna þess að þau fara sjálf með skipulagsvaldið. Þau ákveða meðal annars hversu mikið má byggja, hvernig byggðin er mótuð og hvaða nýting fæst úr einstökum landskikum.
Vandinn skapist þegar sveitarfélagið hafi jafnframt fjárhagslega hagsmuni af því að byggingarmagnið verði sem mest. Þá geti myndast togstreita milli tekjuöflunar sveitarfélagsins og þeirrar skyldu þess að gæta hagsmuna almennings.
Pétur lagði áherslu á að sveitarfélög ættu að rísa undir þeirri ábyrgð sem fylgir skipulagsvaldinu og tryggja að ákvarðanir um byggð séu teknar með hagsmuni íbúanna að leiðarljósi.
Meira byggingarmagn skilar meiri tekjum
Þegar sveitarfélög nota íbúðauppbyggingu til að fjármagna eigin rekstur skapast að sögn Péturs hvati til að heimila sífellt meira byggingarmagn.
Því meira sem hægt er að byggja og selja, því meira kemur í kassann. Þá geti fjárhagsleg sjónarmið farið að vega þyngra en gæði byggðar, birta, gróður, aðstæður íbúa og hvernig hverfi þjóna fólki til langs tíma.
Pétur tengdi þetta við þá þróun að reynt væri að fá sem mest út úr hverjum landskika í stað þess að leggja megináherslu á hvernig byggðin virkar fyrir fólkið sem þar á að búa.
Guðmundur Hannesson varaði við gróðabraski
Pétur vísaði í þessu samhengi til Guðmundar Hannessonar sem fjallaði fyrir rúmri öld um hættuna á því að gróðasjónarmið réðu ferðinni í skipulagsmálum.
Guðmundur lagði áherslu á að byggð væri skipulögð með tilliti til heilsu, birtu, gróðurs og vellíðanar fólks. Pétur sagði þessa hugsun að hluta hafa vikið fyrir sjónarmiðum þar sem áherslan væri frekar á hversu mikið mætti byggja á hverri lóð.
Hjördís rifjaði jafnframt upp að Guðmundur hefði fjallað um svikamyllur og það sem nú væri kallað lóðabrask.
Hagsmunir almennings verða að ráða
Kjarni málsins er að sveitarfélög geta ekki annars vegar farið með vald til að ákveða hvernig land er nýtt og hins vegar látið eigin fjárhagslega hagsmuni ráða því hversu mikið er byggt.
Skipulagsvaldið á ekki að vera tekjuöflunartæki heldur ábyrgð gagnvart íbúunum og framtíð byggðarinnar.
Pétur lagði áherslu á að sveitarfélög yrðu að gæta þess að það sem byggt er þjóni almenningi. Þar ættu gæði byggðarinnar og lífsskilyrði fólks að vega þyngra en mögulegar tekjur sem fást með auknu byggingarmagni.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.