Hjördís Vilhjálmsdóttir ræddi við Pétur H. Ármannsson, arkitekt og sviðsstjóra hjá Minjastofnun Íslands, í þættinum Skipulagsmál, um þróun byggðar í Reykjavík og þær háu blokkir sem hafa risið á síðustu árum. Pétur sagði 7–8 hæða skuggablokkir við fyrirhugaða Borgarlínu vera nákvæmlega það byggðarform sem Guðmundur Hannesson varaði við fyrir rúmri öld. Á norðlægum slóðum ætti að leggja sérstaka áherslu á sól, birtu og gróður í stað samfelldrar hárrar byggðar. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Háreist byggð hentar illa íslenskum aðstæðum
Guðmundur Hannesson kynnti sér skipulagsmál erlendis í upphafi 20. aldar og lagði mikla áherslu á að erlendar fyrirmyndir yrðu ekki fluttar gagnrýnislaust til Íslands.
Pétur sagði Guðmund hafa komist að þeirri niðurstöðu að 6 og 7 hæða samfelld byggð ætti ekki erindi hér á landi. Sólin væri lágt á lofti stóran hluta ársins og há hús mynduðu því mikinn skugga.
Í Suður-Evrópu gæti skuggi verið eftirsóknarverður vegna sumarhita en á Íslandi væri þessu öfugt farið. Hér leitaði fólk í sólina og því þyrfti skipulag byggðar að taka mið af því.
Skuggablokkirnar eru byggðarformið sem varað var við
Pétur tengdi þessa rúmlega 100 ára gömlu skipulagshugsun beint við nýja byggð í Reykjavík.
Hann sagði fólk mjög óánægt með hvernig byggt hefði verið á allra síðustu árum og nefndi sérstaklega 7–8 hæða skuggablokkir sem hafa risið meðfram fyrirhugaðri Borgarlínu, meðal annars á Orkureitnum og Heklureitnum.
Þetta væri nákvæmlega það byggðarform sem Guðmundur Hannesson hefði varað við. Í stað samfelldra hára húsaraða á norðlægum slóðum hefði hann lagt áherslu á lægri, 2–3 hæða íbúðabyggð með nægu rými fyrir gróður og birtu.
Óttast að nýbyggingarnar eldist illa
Hjördís spurði hvernig Pétur teldi háu blokkirnar sem byggðar hafa verið eftir aldamótin myndu eldast.
Pétur lýsti áhyggjum af því að margt af því sem byggt væri í dag myndi hvorki endast né eldast sérstaklega vel. Hann tengdi óánægju með nýju byggðina meðal annars við skort á þeim grunngæðum sem áður hefðu verið höfð að leiðarljósi. Áherslan á birtu, sól, gróður og umhverfi sem bætti líðan fólks hefði að hluta vikið fyrir því að ná sem mestu byggingarmagni út úr hverjum landskika.
Skipulag á að taka mið af fólkinu
Hugsjón Guðmundar snerist ekki aðeins um húsin sjálf heldur líka um lýðheilsu og vellíðan fólks. Ný hverfi áttu að njóta sólar, hafa gróður og skapa gott umhverfi fyrir íbúana.
Pétur sagði fegurð í umhverfinu einnig hafa verið mikilvægan þátt í þessari hugsun. Gott skipulag snerist því ekki eingöngu um að koma sem flestum fermetrum fyrir á landi heldur um hvernig fólki liði í byggðinni.
Skuggablokkir síðustu ára væru því að hans mati dæmi um byggðarform sem íslenskir skipulagsfræðingar höfðu þegar fyrir rúmri öld varað við að hentaði illa íslenskum aðstæðum.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.