Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Arnar Þór Jónsson, lögmann, fyrrverandi héraðsdómara og formann Lýðræðisflokksins í síðdegisútvarpinu í dag, um þær breytingar sem aðild að Evrópusambandinu hefði á íslenska stjórnskipun. Arnar Þór sagði að með aðild yrði Alþingi ekki lengur eitt um að setja lög fyrir Ísland, ásamt forseta Íslands, enda færðist hluti löggjafarvalds, framkvæmdarvalds og dómsvalds til stofnana ESB. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Grundvallarbreyting á stjórnskipan landsins
Arnar var spurður hvernig aðild að ESB samræmdist 2. grein stjórnarskrárinnar og hvort Alþingi yrði áfram eini löggjafi landsins, ásamt forseta Íslands. Arnar svaraði að aðildin myndi ekki aðeins leiða til breytinga á einstökum lögum heldur gjörbreyta sjálfri stjórnskipan landsins.
Hluti löggjafarvaldsins færðist til stofnana ESB en íslensk stjórnvöld yrðu bundin af regluverki sambandsins. Sama ætti við um framkvæmdarvaldið þar sem ákvarðanir og reglugerðir yrðu í auknum mæli mótaðar af framkvæmdastjórninni og embættismönnum í Brussel.
Bent var á að umræddir embættismenn væru ekki kjörnir af íslenskum almenningi. Arnar Þór sagði vandann felast í því að fólki sem þekkti lítið til íslenskra aðstæðna yrði falið vald til að móta reglur sem giltu hér. Reglur sem stórum ríkjum á meginlandi Evrópu þyrftu ekki að henta Íslandi með sína sérstöku atvinnuhætti og náttúruauðlindir.
Dómsvaldið færist einnig úr landi
Framsal dómsvalds kom einnig til umræðu þegar Arnþrúður vísaði til fyrri deilna um bókun 35 við EES-samninginn. Arnar Þór hafði gagnrýnt frumvarpið á þeim forsendum að það fæli í sér framsal æðsta dómsvalds sem stjórnarskráin heimilaði ekki.
Aðspurður um muninn á EES-samstarfinu og fullri aðild svaraði hann að stjórnskipulega álitaefnið yrði mun umfangsmeira við inngöngu í ESB. Dómstóll sambandsins hefði mótað þá reglu að réttur ESB hefði forgang gagnvart landsrétti aðildarríkjanna.
Íslenskir dómstólar hefðu því ekki lengur síðasta orðið um túlkun alls þess regluverks sem félli undir aðildina. Endanlegt úrskurðarvald um skýringu Evrópuréttar yrði hjá dómstól ESB.
Valdið fjarlægist íslenska kjósendur
Arnþrúður vakti athygli á því að Ísland fengi aðeins 6 fulltrúa á Evrópuþinginu og hefði lítið vægi innan sambandsins. Arnar sagði íslenska fulltrúa verða áhrifalitla meðal rúmlega 700 þingmanna ESB en vægi landsins við aðra ákvarðanatöku yrði einnig óverulegt í samanburði við stærri ríkin.
Hann sagði íslenska stjórnskipun byggja á því að valdið kæmi frá þjóðinni. Kjósendur gætu kallað stjórnmálamenn til ábyrgðar og kosið þá frá völdum ef þeir væru ósáttir við störf þeirra.
Þessu væri öðruvísi farið þegar vald væri komið til yfirþjóðlegra stofnana. Íslendingar gætu hvorki kosið framkvæmdastjórn ESB frá völdum né veitt embættismönnum sambandsins sambærilegt aðhald og innlendum stjórnvöldum.
Arnar sagði umræðuna því ekki aðeins snúast um efnahagslega kosti og galla aðildar. Hún varðaði hver setti lögin, hver hefði síðasta orðið um túlkun þeirra og hvort íslenska þjóðin héldi raunverulegu valdi yfir eigin málefnum.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.