Hjördís Vilhjálmsdóttir ræddi við Magnús Skúlason, arkitekt og fyrrverandi framkvæmdastjóra Húsafriðunarnefndar og Pétur H. Ármannsson, arkitekt, rithöfund og sviðsstjóra húsverndarmála hjá Minjastofnun í Síðdegisútvarpinu um skipulagsheimildir og fjárhagslega hagsmuni sveitarfélaga af uppbyggingu. Þeir sögðu sveitarfélög geta skapað mikil verðmæti með auknum byggingarheimildum og gagnrýndu að fjármögnun þeirra hefði færst í átt að sölu lóða og byggingarréttinda. Magnús lýsti þessu sem lóðabraski. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Skipulagsheimildir þurfa ekki að vera varanlegar
Magnús sagði oft gengið út frá því að samþykktar byggingarheimildir væru nánast óumbreytanlegar. Borgin hefði lítið látið reyna á að draga úr byggingamagni þrátt fyrir mótmæli íbúa.
Hann taldi eðlilegra að deiliskipulag væri endurskoðað með ákveðnu millibili. Ef breyting ylli lóðarhafa sannanlegu tjóni væri hægt að meta mögulega bótaskyldu í stað þess að líta á heimildirnar sem varanleg réttindi.
Pétur sagði þetta frábrugðið því sem þekktist víða annars staðar. Hér hefði skapast hefð fyrir því að líta á byggingarheimildir sem verðmæti sem lóðarhafi héldi nánast til frambúðar.
Sveitarfélagið skapar verðmætin
Pétur benti á að verðmæti lóðar gætu aukist verulega við það eitt að sveitarfélag heimilaði meira byggingamagn. Skipulagsvaldið gæti þannig búið til mikil fjárhagsleg verðmæti áður en nokkuð væri byggt.
Þetta skapaði sérstaka stöðu þegar sveitarfélagið sjálft nyti tekna af uppbyggingunni. Þá færi sami aðili með skipulagsvaldið og hefði fjárhagslegra hagsmuna að gæta af þeim ákvörðunum sem teknar væru.
Lýsir þróuninni sem lóðabraski
Magnús sagði tekjuöflun sveitarfélaga hafa færst frá hefðbundnum tekjustofnum yfir í auknum mæli til sölu lóða og byggingarréttinda. Hann lýsti þessu sem lóðabraski og taldi þróunina ganga gegn almannahagsmunum.
Hjördís velti upp hvort fjárhagslegir hagsmunir gætu þannig haft bein áhrif á það byggingamagn sem heimilað væri. Umræðan snerist þar með að grundvallarspurningunni um hvort nægilegur aðskilnaður væri milli fjárhagslegra hagsmuna sveitarfélagsins og ábyrgðar þess á að móta gott byggt umhverfi fyrir almenning.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.