Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Atla Lilliendahl og Öldu Björk Lilliendahl, ferðaþjónusturekendur í Skeiða- og Gnúpverjahreppi, í síðdegisútvarpinu á Útvarpi Sögu um fyrirhugað náttúru- og innviðagjald við Þingvelli, Gullfoss og Geysi. Þau telja ástæðu til að kanna hvort gjaldið samræmist EES-samningnum þar sem greiðsluskyldan ræðst af skattalegri heimilisfesti gesta. Atli vísaði til nýlegs lögfræðiálits sem hann sagði benda til þess að gjaldtakan kynni að vera ólögmæt. Hann útilokaði ekki að málinu yrði vísað til Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Lögfræðiálit veki spurningar um lögmæti gjaldsins
Atli sagði lögfræðiálit sem ferðaþjónustan hefði aflað benda til þess að fyrirhugað gjald gæti brotið gegn reglum EES-samningsins. Hann tók þó fram að ekki væri hægt að fullyrða um lögmæti þess fyrr en á það reyndi.
Arnþrúður rifjaði upp dóm Evrópudómstólsins í máli frá Ítalíu þar sem talið hefði verið óheimilt að veita tilteknum heimamönnum og ítölskum ríkisborgurum hagstæðari aðgangskjör að söfnum og menningarminjum en sambærilegum gestum frá öðrum aðildarríkjum.
Hún sagði dómstólinn ekki hafa fallist á að skattgreiðslur réttlættu slíkan mun. Fordæmið væri hliðstætt íslensku tillögunni, þótt það fæli ekki í sér úrlausn um hana.
Skattaleg heimilisfesti ræður gjaldskyldunni
Atli sagði að samkvæmt fyrirhuguðu fyrirkomulagi væri það skattaleg heimilisfesti en ekki ríkisfang sem réði því hverjir greiddu gjaldið. Erlendur ríkisborgari með skattalega heimilisfesti á Íslandi yrði undanþeginn, en íslenskur ríkisborgari með skattalega heimilisfesti erlendis gæti þurft að greiða.
Hann taldi nauðsynlegt að stjórnvöld skýrðu hvers vegna þessi aðgreining væri talin samræmast jafnræðisreglum EES-samningsins. Að miða við skattalega heimilisfesti í stað ríkisfangs leysti ekki sjálfkrafa þær lagalegu spurningar sem gjaldtakan vekti.
Alda Björk tók undir efasemdirnar og gagnrýndi að stjórnvöld virtust að hennar mati leggja mismunandi áherslu á EES-reglur eftir því hvaða mál væru til afgreiðslu.
Málið gæti farið til Eftirlitsstofnunar EFTA
Arnþrúður spurði hvort ferðaþjónusturekendur hefðu í hyggju að leita til ESA vegna gjaldtökunnar. Hvort það væri mögulegt að ágreiningur um lögmæti hennar endaði fyrir dómstólum.
Atli sagði vel koma til greina að málinu yrði vísað til ESA ef ekki næðist samkomulag við stjórnvöld. Hann lýsti jafnframt áhyggjum af framkvæmd gjaldtökunnar og þeim kostnaði sem gæti fylgt rafrænu kerfi til að staðfesta hverjir ættu rétt á undanþágu.
Alda spurði hvernig eldra fólk ætti að fara að, ef það þyrfti að nota sérstakt smáforrit til að sýna fram á undanþágu. Framkvæmdin gæti reynst flókin, ekki síst fyrir þá sem væru síður vanir rafrænni þjónustu.
Krefjast skýringa og endurskoðunar
Atli sagði ferðaþjónustuna ekki mótmæla því að greiða til uppbyggingar innviða, heldur fyrirkomulaginu, ófyrirsjáanleikanum og þeirri mismunun sem hann taldi felast í gjaldtökunni. Ekki hefðu komið fram fullnægjandi skýringar á því hvers vegna skattaleg heimilisfesti ætti að réttlæta mismunandi aðgangskjör. Hann taldi mikilvægt að stjórnvöld gættu jafnræðis við skattlagningu og gjaldtöku.
Alda hvatti stjórnvöld til að flýta sér ekki með breytingarnar heldur ræða betur við ferðaþjónustuna og kanna lagalegar og fjárhagslegar afleiðingar þeirra.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.