Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Óttar Guðmundsson, geðlækni í síðdegisútvarpinu á Útvarpi Sögu í dag, um fjölgun ADHD-greininga og aukna notkun geðlyfja á Íslandi. Óttar telur ADHD gróflega ofgreint og að alltof margir fái örvandi lyf vegna einkenna sem áður hafi verið talin hluti af eðlilegum breytileika í hegðun fólks. Hann gagnrýndi jafnframt aukna tilhneigingu til að leita skyndilausna við andlegri vanlíðan. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
ADHD-greiningum hefur fjölgað margfalt
Óttar sagði miklar breytingar hafa orðið á greiningum ADHD undanfarna áratugi. Um aldamótin 2000 hefðu greiningar á ADHD hjá fullorðnum verið sjaldgæfar og aðeins fáir sérfræðingar sinnt þeim hópi.
Síðan hefði greiningunum fjölgað verulega og samhliða því hefði notkun örvandi lyfja aukist. Hann benti sérstaklega á að nú fengi stór hópur fullorðinna lyfjameðferð við ADHD sem hefði verið nær óþekkt fyrir 25 árum.
Óttar velti því upp hvort þessi þróun stafaði af raunverulegri breytingu á heilsufari þjóðarinnar eða því að einkenni sem áður voru talin eðlileg væru nú skilgreind sem röskun.
Hefur áhyggjur af langtímanotkun örvandi lyfja
Óttar gagnrýndi hversu margir fengju örvandi lyf í kjölfar ADHD-greiningar. Hann taldi að aukin lyfjanotkun kallaði á ítarlega umræðu um forsendur meðferðarinnar og mögulegar langtímaafleiðingar.
Hann sagði skorta rannsóknir sem sýndu hvaða áhrif mjög langvarandi meðferð með örvandi lyfjum hefði á heilann.
Aukning ADHD-greininga væri að hans mati óvenjuleg í samanburði við þróun innan annarra sérgreina læknisfræðinnar. Hann spurði hvað hefði breyst í samfélaginu sem skýrði að svo margir leituðu nú eftir greiningu og lyfjameðferð.
Fleiri einkenni skilgreind sem geðræn vandamál
Óttar sagði geðlækningar hafa tekið miklum breytingum á starfsævi sinni. Einkenni og viðbrögð sem áður hefðu verið talin eðlilegur hluti lífsins væru nú oftar skilgreind sem geðræn vandamál.
Hann nefndi að fólk leitaði í auknum mæli skýringa á vanlíðan sinni með greiningum og lyfjameðferð. Að hans mati gæti stundum verið um að ræða leiða, óánægju eða erfiðleika sem fylgdu daglegu lífi fremur en geðsjúkdóm.
Mikilvægt væri að greina á milli þess sem væri hluti af eðlilegri lífsreynslu og þess sem raunverulega kallaði á læknisfræðilega meðferð.
Gervigreind og leit að skyndilausnum
Óttar sagði fólk í auknum mæli leita upplýsinga um eigin einkenni á netinu og með aðstoð gervigreindar. Hann lýsti því hvernig einstaklingar gætu fengið þá hugmynd að þeir væru með ákveðna röskun eftir slík samskipti og leitað í kjölfarið eftir greiningu og meðferð.
Hann tengdi þessa þróun við það sem hann taldi vera vaxandi eftirspurn eftir skyndilausnum við andlegri vanlíðan.
Óttar sagði geðlækningar vera í mikilli umbreytingu og taldi nauðsynlegt að skoða gagnrýnið hvernig greiningar hefðu þróast, hvers vegna lyfjanotkun hefði aukist og hvaða áhrif þessar breytingar hefðu á meðferð fólks.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.