Pétur Gunnlaugsson ræddi við Loga Kjartansson, lögfræðing í síðdegisútvarpinu um ábyrgð Alþingis og einstakra þingmanna við meðferð þingsályktunartillögu um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu vegna Evrópusambandsins. Logi sagði að þingmenn gætu ekki vísað eingöngu til þingræðis eða flokksaga heldur bæru sjálfstæðar stjórnskipulegar skyldur samkvæmt stjórnarskrá þegar þeir tækju afstöðu til málsins. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Alþingi ber ábyrgð á afgreiðslu málsins
Í viðtalinu sagði Logi að Alþingi bæri ríka ábyrgð á því að tryggja að farið væri að stjórnarskrá og gildandi lögum við meðferð málsins. Hann sagði að þótt ráðherra legði fram þingsályktunartillögu bæri þinginu sjálfu að meta hvort hún væri reist á lögmætum stjórnskipulegum grundvelli. Logi sagði að ef Alþingi samþykkti tillögu sem lögð væri fram af ráðherra sem hefði ekki heimild til að fara með málið bæri þinginu að minnsta kosti að upplýsa almenning um þann stjórnskipulega annmarka sem væri til staðar áður en gengið yrði til þjóðaratkvæðagreiðslu.
Hann sagði að annars gæti skapast verulegur ágreiningur síðar um lögmæti ferlisins og hvort þjóðaratkvæðagreiðslan hefði byggst á réttum lagagrundvelli.
Þingræðisreglan leysir þingmenn ekki undan skyldum
Í umræðunni sagði Logi að þingræðisreglan gæfi ríkisstjórn vissulega pólitískt svigrúm á meðan hún nyti stuðnings meirihluta Alþingis. Það breytti þó ekki þeirri staðreynd að þingmenn væru bundnir af stjórnarskrá og eigin stjórnskipulegum skyldum. Hann sagði að þingmenn ættu ekki að starfa eingöngu sem hópur undir flokksaga heldur bæri hverjum þingmanni að meta sjálfstætt hvort tillögur ríkisstjórnarinnar samræmdust stjórnarskrá og gildandi lögum.
Þá benti Logi á að þingmaður gæti hafnað þingsályktunartillögu án þess að um leið væri verið að lýsa vantrausti á ríkisstjórnina eða viðkomandi ráðherra. Að hans mati bæri þingmönnum að láta stjórnskipulegar skyldur sínar vega þyngra en almennan pólitískan stuðning við ríkisstjórnina.
Vanræksla stjórnarskrárbundinna skyldna
Benti Logi einnig á að þingmenn hefðu svarið eið að stjórnarskránni og bæru því ábyrgð á því að stjórnvöld færu að lögum. Hann sagði að það ætti sérstaklega við í jafn stóru grundvallarmáli og mögulegri aðild Íslands að Evrópusambandinu þar sem fullveldi og stjórnskipan ríkisins væru undir. Umræðan ætti því ekki aðeins að snúast um pólitíska afstöðu til Evrópusambandsins heldur einnig um það hvort Alþingi ætlaði að virða þær stjórnskipulegu reglur sem giltu um verkaskiptingu ráðherra, stjórnarskrárbreytingar og meðferð málsins í heild.
Þingmenn stæðu því frammi fyrir því hvort þeir ætluðu að fylgja stjórnskipulegum skyldum sínum eða láta pólitískan meirihluta ráða niðurstöðu í málinu.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.