Pétur Gunnlaugsson ræddi við Björn Jón Bragason, sagnfræðing og lögfræðing í síðdegisútvarpinu um tengsl sögu og þjóðernisvitundar. Þar kom fram að þekking á sögu væri ein af undirstöðum sjálfsmyndar þjóða og að minnkandi sagaþekking meðal Íslendinga gæti haft áhrif á skilning fólks á menningu landsins, uppruna þess og sjálfstæðisbaráttu. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Sjálfstæðisbaráttan sótti styrk í söguna
Í þættinum kom fram að sjálfstæðisbarátta Íslendinga hefði ekki aðeins byggst á pólitískum kröfum heldur einnig á sterkri söguvitund. Leiðtogar hennar studdust við söguleg rök um stöðu Íslands, þjóðveldið og Gamla sáttmála þegar sjálfstæðiskrafan var mótuð.
Jón Sigurðsson var nefndur sem dæmi um stjórnmálamann sem hafði djúpan skilning á sögu þjóðarinnar og nýtti þá þekkingu í baráttunni fyrir auknum réttindum og sjálfstæði. Þannig hafi saga landsins ekki aðeins varðveitt minningar um fortíðina heldur einnig orðið hluti af þeirri hugsun sem mótaði framtíð þjóðarinnar.
Íslendingasögurnar mótuðu sjálfsmynd þjóðarinnar
Björn sagði að mikilvægi Íslendingasögunnar fælist ekki eingöngu í sögulegu gildi heldur einnig í áhrifum þeirra á sjálfsmynd þjóðarinnar. Kynslóðir Íslendinga hefðu alist upp við sögur af persónum á borð við Gunnar á Hlíðarenda, Njál og Egil Skallagrímsson og þar með kynnst gildum, hugsjónum og samfélagi fyrri tíma. Að hans mati væri villandi að meta slíkar heimildir eingöngu út frá því hvort hægt sé að sanna hvern einstakan atburð. Sambærilegar frásagnir gegni mikilvægu hlutverki hjá flestum þjóðum og séu hluti af þeim menningararfi sem mótar sameiginlega vitund samfélagsins.
Jónas frá Hriflu vakti áhuga kynslóða á Íslandssögunni
Áhrif bóka Jónasar Jónssonar frá Hriflu á söguvitund þjóðarinnar voru einnig til umfjöllunar. Sagði Björn að með aðgengilegri framsetningu á Íslandssögunni hafi honum tekist að vekja áhuga ungs fólks á fortíð landsins og kynna helstu atburði hennar fyrir breiðum hópi lesenda.
Björn rifjaði upp að þegar danskir fjölmiðlamenn reyndu á sínum tíma að sýna fram á að ungt fólk á Íslandi vissi lítið um eigin sögu hefði annað komið í ljós. Margir þekktu vel til helstu atburða þjóðveldisaldar og Íslendingasagna sem hann taldi að stórum hluta mætti rekja til útbreiðslu bóka Jónasar. Sameiginleg saga gegni lykilhlutverki í að viðhalda þjóðernisvitund og menningarlegri samfellu. Þegar þekking á fortíðinni minnkar, veikjast jafnframt tengsl nýrra kynslóða við þann arf sem mótað hefur íslenskt samfélag í gegnum aldirnar.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.