Þjóðhagsráð kom saman síðdegis í gær þar sem staðan á vinnumarkaði og verðlagsþróun í tengslum við kjarasamninga á almennum vinnumarkaði var til umræðu. Ný greining sem kynnt var á fundinum sýnir að kaupmáttur hefur aukist hjá öllum tekjuhópum á tímabili núverandi kjarasamninga en þróunin hefur verið mismunandi eftir aldri og stöðu fólks á húsnæðismarkaði.
Þetta kemur fram í fréttatilkynningu stjórnvalda um fund Þjóðhagsráðs. Þar kemur fram að þríhliða samtal ríkisins, Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins um verðlagsþróun hafi staðið frá því í vor.
Kaupmáttur lágtekjufólks aukist meira til lengri tíma
Á fundinum voru kynntar niðurstöður þriggja hópa stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins. Þeir hafa meðal annars skoðað þróun tekna og fjárhagsstöðu mismunandi samfélagshópa, leiðir til að draga úr sjálfvirkum verðbreytingum og möguleika á að styrkja launatölfræði á íslenskum vinnumarkaði.
Greining á tekjuþróun undanfarinn áratug sýnir að kaupmáttur hefur aukist í öllum tekjutíundum á tímabili núverandi kjarasamninga. Ekki mælist teljandi munur á hlutfallslegri aukningu kaupamáttar milli tekjutíunda.
Þegar horft er lengra aftur, til áranna 2015 og 2018, kemur hins vegar fram að kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur aukist hlutfallslega meira hjá lágtekjufólki en hátekjufólki.
Aldur skiptir einnig máli. Kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur að jafnaði aukist meira hjá fólki yfir fimmtugu en yngri hópum. Aukningin hefur verið mest hjá fólki yfir sjötugu en minnst hjá fólki á aldrinum 30–49 ára.
Húsnæðisbyrði aukist hjá fólki með íbúðalán
Greiningin varpar jafnframt ljósi á mikinn mun eftir stöðu fólks á húsnæðismarkaði. Leigjendur verja að jafnaði stærri hluta ráðstöfunartekna sinna í húsnæðisgreiðslur en fólk með íbúðalán.
Húsnæðisbyrði leigjenda hefur þó að jafnaði lítið breyst frá 2018. Á sama tíma hefur hún aukist hjá fólki með íbúðalán og sú þróun hefur sérstaklega komið niður á ungu fólki.
Þá hefur hlutfall íslenskra ríkisborgara undir 40 ára aldri sem eiga fasteign hér á landi farið hækkandi frá 2015. Þróunin hefur verið öfug meðal erlendra ríkisborgara þar sem hlutfall fasteignaeigenda hefur farið lækkandi.
Fólk á aldrinum 30–49 ára sker sig úr
Þegar húsnæðisgreiðslur eru teknar frá ráðstöfunartekjum og kaupmáttur annarrar neyslu metinn samkvæmt vísitölu neysluverðs án húsnæðis kemur fram að kaupmáttur hefur aukist hjá öllum hópunum sem skoðaðir voru.
Aukningin hefur verið mest hjá fólki yfir fimmtugu en minnst hjá fólki á aldrinum 30–49 ára. Sá aldurshópur sker sig því ítrekað úr í niðurstöðunum þegar þróun kaupamáttar og áhrif húsnæðiskostnaðar eru skoðuð.
Á fundi Þjóðhagsráðs kom jafnframt fram að kjaratölfræðinefnd muni gera sérstakt mat á launaskriði. Sú vinna er þegar hafin.
Greinargerðir og gögn
Tekjuþróun og fjárhagsstaða samfélagshópa
Valkostir til að draga úr sjálfvirkum verðbreytingum
Skýrsla vinnuhóps um styrkingu launatölfræði
Öll gögn frá fundi Þjóðhagsráðs