Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Stefán Pálsson, sagnfræðing og varaborgarfulltrúa Vinstrisins, í síðdegisútvarpinu um tímasetningu þjóðaratkvæðagreiðslunnar og hvað lá að baki ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að hraða ESB-málinu. Arnþrúður vakti meðal annars athygli á fyrri ályktunum Evrópuþingsins og ummælum Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur utanríkisráðherra um breytta heimsmynd. Stefán taldi utanríkisráðherra hafa séð sérstakt pólitískt tækifæri í umrótinu vegna Donalds Trump og Grænlandsmálanna en misreiknað stöðuna. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Áhersla ESB á Ísland og Norðurslóðir
Arnþrúður spurði hvers vegna ákveðið hefði verið að boða þjóðaratkvæðagreiðsluna með svo stuttum fyrirvara og hvort þrýstingur hefði komið frá Evrópusambandinu. Hún benti á að Evrópuþingið hefði á síðasta ári,hvatt til þess að Ísland endurvekkti umsókn sína og að sambandið ynni með íslenskum stjórnvöldum að því að kynna kosti hugsanlegrar aðildar.
Arnþrúður tengdi þetta einnig við aukinn áhuga á Norðurslóðum og Grænlandi og hvort stærra samhengi lægi að baki tímasetningunni.
Stefán tók ekki undir að flókið og fyrirfram ákveðið handrit hefði legið að baki ákvörðuninni. Hann taldi að ef slíkt handrit hefði verið til hefði framkvæmdin líklega tekist betur. Fyrstu viðbrögð forsætisráðherra bentu að hans mati heldur ekki til þess að ákvörðunin hefði verið undirbúin í þaula.
Stefán sagðist jafnframt hafa heyrt innan Alþingis að almennir þingmenn stjórnarliðsins hefðu frétt af tímasetningu þjóðaratkvæðagreiðslunnar um leið og almenningur.
Þorgerður Katrín sá tækifæri í breyttri heimsmynd
Arnþrúður benti á ummæli Þorgerðar Katrínar á Alþingi þar sem hún hafði fjallað um breytta heimsmynd, tollastríð, verndarhyggju og aukna valdbeitingu stórvelda og þeim skilaboðum Þorgerðar Katrínar að Íslendingar myndu finna fyrir því ef niðurstaðan yrði nei.
Stefán taldi einfaldari skýringu liggja að baki ákvörðuninni en einhverja fyrirfram skipulagða áætlun. Þorgerður Katrín og hópurinn í kringum hana hefðu sannfærst um að í öllu umrótinu hefði skapast sérstakt tækifæri til að koma ESB-málinu áfram sem gæti fljótt lokast aftur.
Umræðan um Donald Trump og Grænland hefði verið mjög áberandi á fyrstu mánuðum ársins. Stefán rifjaði upp að umræðan hefði á tímabili gengið svo langt að rætt var um hvort bandarískir hermenn gætu tekið Nuuk. Hann taldi slíka sviðsmynd fráleita en að umræðan hefði engu að síður skapað það pólitíska andrúmsloft sem utanríkisráðherra taldi líklega hægt að nýta.
Kristrún hafði áður varað við sömu stöðu
Stefán sagðist hafa verið sammála nálgun Kristrúnar Frostadóttur fyrir kosningar. Hún hefði lýst sér sem Evrópusinna en jafnframt talið að ekki væri grundvöllur fyrir aðildarferli nema mjög breiður stuðningur væri fyrir hendi.
Kristrún hefði einnig bent á að óheppilegt væri að ráðast í slíkt ferli þegar stjórnvöld væru að glíma við flókin efnahagsmál. Stefán sagði síðan hafa verið eins og þessum sjónarmiðum hefði verið snúið á hvolf og farið beint út í þær aðstæður sem forsætisráðherra hafði áður varað við.
Hann taldi þó ekki að undirferli hefði búið þar að baki. Samfylkingin hefði fremur lent í sambærilegri stöðu og Vinstri græn, í fyrri vinstristjórn, nú hefði samstarfsflokkurinn Viðreisn knúið fram Evrópuleiðangur án þess að fyrir lægi mjög víðtækur stuðningur almennings.
Pólitíska skotið geigaði
Stefán líkti stöðunni við skot í handbolta. Þorgerður Katrín hefði talið sig vera komna í gott skotfæri þegar umræðan um Trump, Grænland og breytta heimsmynd stóð sem hæst. Tækifærið hefði að hennar mati þurft að nýta áður en aðstæður breyttust á ný.
Niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar varð hins vegar önnur en stuðningsmenn áframhaldandi aðildarviðræðna vonuðust eftir. Greining Stefáns var því sú að Þorgerður Katrín hefði séð pólitískt tækifæri en misreiknað skotið þegar ákveðið var að hraða ESB-málinu.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.