Ríkisstjórnin afgreiddi í gærmorgun frumvarp dómsmálaráðherra sem breytir reglum um tímabundna vernd vegna fjöldaflótta. Hámarkstími slíkrar verndar verður lengdur úr 5 árum í 6 en um leið verður sérstök heimild til að veita dvalarleyfi af mannúðarástæðum þegar tímabundinni vernd lýkur felld úr lögum.
Frumvarpið er endurflutt frá síðasta þingi og stjórnvöld segja markmiðið að færa íslenskar reglur nær framkvæmd annarra Evrópuríkja, einkum Norðurlandanna.
Breytingarnar munu ná meðal annars til flóttafólks frá Úkraínu hérlendis en rúmlega 6.000 einstaklingar frá Úkraínu hafa fengið tímabundna vernd á Íslandi frá því Úkraínustríðið hófst.
Verndin getur gilt í 6 ár
Ráð Evrópusambandsins ákvað í júlí að framlengja tímabundna vernd fólks á flótta frá Úkraínu til mars 2028. Íslensk lög heimila hins vegar nú aðeins tímabundna vernd í að hámarki 5 ár frá því einstaklingur fær slíkt leyfi fyrst. Frumvarpið hækkar hámarkið í 6 ár svo íslenska kerfið geti fylgt framlengingu ESB.
Íslensk stjórnvöld hafa frá upphafi lagt áherslu á að framkvæmd tímabundinnar verndar vegna Úkraínu fylgi ákvörðunum ESB og framkvæmd nágrannaríkjanna.
Engin fyrirfram trygging fyrir dvalarleyfi að vernd lokinni
Samhliða framlengingunni verður lagt til að sérstök heimild í útlendingalögum til að veita dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að tímabundinni vernd lokinni verði felld brott.
Stjórnvöld segja breytinguna eiga að undirstrika að vernd vegna fjöldaflótta sé tímabundin. Með henni verði ekki lengur fyrir fram ákveðið í lögum hvaða réttarstaða taki við þegar tímabundinni vernd lýkur.
Breytingin þýðir þó ekki að réttur til að sækja um alþjóðlega vernd samkvæmt útlendingalögum falli niður.
Fá ekki tímabundna vernd í tveimur ríkjum
Reglur um nýjar umsóknir voru einnig hertar í ágúst. Tímabundin vernd verður almennt ekki veitt einstaklingi sem þegar hefur gilt dvalarleyfi á sama eða sambærilegum grundvelli í öðru ESB-ríki, Danmörku eða öðru Schengen-ríki.
Þær breytingar ná aðeins til nýrra umsókna og hafa því ekki áhrif á þá sem þegar hafa fengið tímabundna vernd á Íslandi.
Herþjónustuskylda Úkraínumanna skoðuð
Við afgreiðslu nýrra umsókna verður einnig kannað hvort umsækjanda hafi verið heimilt að yfirgefa Úkraínu með hliðsjón af skyldum við her landsins samkvæmt úkraínskum lögum.
Stjórnvöld segja þetta vera í samræmi við framkvæmd allra Schengen-ríkja og vilja úkraínskra stjórnvalda. Sendiherra Úkraínu hefur jafnframt óskað sérstaklega eftir þessari framkvæmd á 2 fundum með dómsmálaráðherra.
Þeir rúmlega 6.000 Úkraínumenn sem þegar hafa fengið tímabundna vernd hér á landi halda óbreyttri réttarstöðu samkvæmt breytingunum. Nýju reglurnar um meðferð umsókna beinast að þeim sem sækja um eftir að breytingarnar tóku gildi.