Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Harald Ólafsson, formann Heimssýnar og prófessor við Háskóla Íslands í síðdegisútvarpinu um umfjöllun Silfursins á RÚV um fullveldi Íslands og áhrif mögulegrar aðildar að Evrópusambandinu. Tilefni umræðunnar var meðal annars þátttaka Margrétar Einarsdóttur, prófessors í Evrópurétti við Háskólann í Reykjavík, í þættinum. Kom fram að þótt þar hefði verið rætt um Evrópurétt og valdaframsal hefði skort ítarlega umfjöllun um þær stjórnskipulegu breytingar sem aðild Íslands að Evrópusambandinu myndi kalla á. Íslendingar þyrftu að breyta Stjórnarskrá Íslenska lýðveldisins. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Gagnrýnir umræðu um fullveldisframsal
Haraldur sagði að Margrét Einarsdóttir hefði rætt um að Ísland hefði þegar innleitt fjölda reglna frá Evrópu í gegnum EES-samninginn og að ákveðið valdaframsal hefði þegar átt sér stað. Að hans mati hefði hins vegar vantað skýrari umræðu um umfang þess valds sem færist til stofnana Evrópusambandsins við fulla aðild. Arnþrúður sagði að í aðild fælist framsal löggjafarvalds, framkvæmdarvalds og að mestu dómsvalds til stofnana sambandsins. Þess vegna væri villandi að ræða málið eins og um óverulega breytingu á stjórnskipun landsins væri að ræða.
Neitunarvaldið ekki eins sterkt og margir halda
Í viðtalinu var einnig rætt um neitunarvald aðildarríkja innan Evrópusambandsins. Arnþrúður benti á að í Silfrinu hefði lítið verið fjallað um þá umræðu sem nú færi fram innan Evrópusambandsins um að draga úr neitunarvaldi ríkja á sviði utanríkis- og öryggismála. Haraldur sagði að þróunin innan Evrópusambandsins hefði um langt skeið verið í þá átt að fleiri ákvarðanir væru teknar með meirihluta fremur en einróma samþykki. Hann taldi að slíkar breytingar gætu haft veruleg áhrif á stöðu smáríkja eins og Íslands þar sem fjölmenn ríki á borð við Þýskaland og Frakkland hefðu mun meira vægi í ákvarðanatöku.
Segir ESB ekki byggja á sömu valdaskiptingu og Ísland
Arnþrúður vakti jafnframt athygli á því að Evrópusambandið byggði ekki á hefðbundinni þrígreiningu ríkisvalds með sama hætti og íslenska stjórnskipanin. Haraldur tók undir að þetta væri grundvallaratriði sem sjaldan væri rætt í íslenskri ESB-umræðu. Í því sambandi benti Haraldur á að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefði frumkvæðisrétt að lagasetningu og legði fram lagafrumvörp sem síðan færu til afgreiðslu innan stofnana sambandsins. Evrópuþingið gæti komið með breytingartillögur en hefði ekki sama sjálfstæða frumkvæðisvald og þjóðþing á borð við Alþingi.
Haraldur sagði einnig að þótt Ísland fengi fulltrúa í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins yrði sá einstaklingur ekki fulltrúi íslenskra hagsmuna heldur embættismaður sambandsins sem bæri ábyrgð gagnvart Evrópusambandinu í heild.
Stjórnarskrárbreytingar óumflýjanlegar
Sagði Haraldur að hann teldi óraunhæft að Ísland gæti gengið í Evrópusambandið án breytinga á stjórnskipan landsins. Hann tók undir ábendingar Arnþrúðar um að spurningar um stöðu Alþingis, forseta Íslands, dómsvaldsins og íslenskrar lagasetningar yrðu óhjákvæmilega hluti af slíku ferli.
Að mati Haraldar hefði þessi þáttur málsins átt að fá mun meira vægi í Silfrinu þar sem um væri að ræða eina af grundvallarspurningunum í allri umræðunni um mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.