Pétur Gunnlaugsson ræddi við Óðinn Frey Baldursson, formann Ungra Evrópusinna og Steinar Inga Kolbeins, stjórnarformann Ungra gegn ESB í síðdegisútvarpinu um hvort þróun varnarsamstarfs í Evrópu hefði áhrif á þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður. Óðinn sagði sameiginlegan her ekki vera hluta af núverandi starfsemi ESB og stofnun hans krefjast samþykkis allra aðildarríkjanna. Steinar taldi Evrópuher raunverulegan framtíðarmöguleika og sagði afstöðu Íslands þurfa að liggja fyrir áður en stjórnvöld fengju umboð til viðræðna. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Öryggismálin hluti af umræðunni
Pétur spurði hvort varnar- og öryggismál yrðu þáttur í afstöðu kjósenda og hvort eðlilegt væri að þau hefðu áhrif á niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar.
Óðinn taldi öryggissamstarf mikilvægan hluta umræðunnar og nefndi Grænland sem dæmi. Tengsl Grænlands við Danmörku og staða Danmerkur innan evrópsks og vestræns samstarfs hefðu veitt landinu pólitískt skjól gagnvart yfirlýsingum Bandaríkjanna. Óðinn sagði þó nauðsynlegt að greina á milli Evrópusambandsins og hefðbundinna varnarbandalaga. ESB væri ekki hernaðarbandalag með sameiginlegan her og Ísland væri þegar aðili að NATO.
Steinar sagði umræðuna um nánara varnarsamstarf Evrópuríkja hafa þróast hratt. Þótt Evrópuher væri ekki til í dag væri ekki hægt að útiloka að hann yrði stofnaður síðar.
Sameiginlegur her krefðist samþykkis allra
Óðinn dró í efa að Evrópuher yrði að veruleika innan stofnanakerfis ESB. Slík ákvörðun þyrfti samþykki allra aðildarríkjanna en ríki á borð við Austurríki hefðu hlutleysi bundið í stjórnskipun sína. Ef sérstakt evrópskt varnarbandalag yrði stofnað væri líklegra að það yrði sjálfstætt samstarf ríkja utan formlegs ramma Evrópusambandsins. Aðild að ESB þýddi því ekki sjálfkrafa að Ísland yrði hluti af sameiginlegum her.
Ísland hefði verið aðili að NATO frá árinu 1949 án þess að stofna eigin her eða senda herskylda menn til þjónustu. Óðinn taldi ekkert benda til þess að möguleg ESB-aðild myndi breyta þeirri stöðu. Hann sagði óraunhæft að gera ráð fyrir að fámenn íslensk þjóð yrði látin manna evrópskan her. Hernaðarlegt framlag Íslands fælist fyrst og fremst í landfræðilegri stöðu landsins og aðstöðu fyrir bandalagsríkin.
Vill skýra afstöðu Íslands fyrir kosningar
Steinar taldi ekki nægja að benda á að Evrópuher væri ekki til í dag. Aðild að ESB væri langtímaskuldbinding en sambandið og sameiginlegar stefnur þess gætu breyst eftir inngöngu Íslands. Ef aðildarríkin ákvæðu síðar að efla varnarsamstarfið eða stofna sameiginlegar hersveitir yrði Ísland komið inn í kerfið þegar sú ákvörðun yrði tekin. Óvíst væri þá hversu auðvelt yrði fyrir Ísland að standa utan samstarfsins.
Steinar sagði þetta endurspegla stærri vanda við þjóðaratkvæðagreiðsluna. Kjósendur væru beðnir um að veita umboð til aðildarferlis án þess að skýr afstaða stjórnvalda lægi fyrir í öllum stórum málaflokkum.
Óðinn svaraði að ekki væri hægt að semja um reglur eða stofnanir sem væru ekki til. Ef sameiginlegur her kæmi síðar til umræðu gæti Ísland tekið afstöðu þá og hafnað þátttöku. Steinar taldi hins vegar mikilvægt að stjórnvöld skilgreindu fyrir kosningar hvort þátttaka í sameiginlegum her eða auknu varnarsamstarfi kæmi til greina. Þjóðin ætti að vita hvaða línur Ísland hygðist draga áður en það hæfi viðræður um aðild.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.