Pétur Gunnlaugsson ræddi við Stefán Pálsson, sagnfræðing í síðdegisútvarpinu um hugsanlegar afleiðingar þess ef ráðist yrði í rannsókn á líkamsleifum Jónasar Hallgrímssonar í þjóðargrafreitnum á Þingvöllum. Stefán sagði að þótt markmiðið væri að skera úr um gamlar efasemdir gæti rannsóknin jafnframt skapað ný vandamál og nýjar spurningar sem erfitt yrði að svara. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Hvað ef beinin eru ekki Jónasar?
Að sögn Stefáns hefur umræðan að mestu snúist um hvort nútímarannsóknir geti staðfest að líkamsleifarnar í þjóðargrafreitnum séu í raun Jónasar Hallgrímssonar. Hann benti hins vegar á að minna hefði verið rætt um hvað gerðist ef niðurstaðan yrði önnur.
Ef rannsókn leiddi í ljós að þar hvíldu ekki líkamsleifar Jónasar myndi það kalla fram nýjar spurningar. Þá yrði óljóst hver væri grafinn í reitnum og jafnframt hvort leita ætti að raunverulegum líkamsleifum skáldsins annars staðar.
Hugsanlegt að beinagrindin sé ekki heil
Stefán rakti einnig þá kenningu sem lengi hefur verið til umræðu að aðeins hluti beinagrindar Jónasar hafi verið fluttur til Íslands árið 1946. Ef sú tilgáta reynist rétt gæti rannsókn sýnt fram á að beinagrindin í þjóðargrafreitnum sé aðeins hluti af upprunalegum líkamsleifum.
Slík niðurstaða myndi ekki endilega leysa ráðgátuna heldur færa hana á nýtt stig. Þá gæti vaknað spurning um hvort hlutar beinagrindarinnar séu enn í Kaupmannahöfn eða hvort mistök hafi orðið við uppgröftinn sem erfitt væri að leiðrétta áratugum síðar.
Erfitt að snúa til baka
Í umræðunni kom einnig fram að uppgröftur gæti haft afleiðingar sem ekki yrði auðvelt að vinda ofan af. Stefán benti á að samkvæmt gildandi reglum gætu líkamsleifar sem teknar eru upp í rannsóknarskyni fallið undir vernd minjalöggjafar.
Þá gæti skapast óvissa um hvernig fara ætti með beinin að rannsókn lokinni. Málið snerist því ekki aðeins um vísindalega forvitni heldur einnig um virðingu fyrir hinum látnu og þá sögu sem byggst hefur upp í kringum þjóðargrafreitinn á Þingvöllum.
Ráðgátan gæti orðið stærri en áður
Stefán sagði að rannsókn gæti vissulega staðfest þá sögu sem flestir Íslendingar þekkja í dag. Jafnframt væri þó mögulegt að niðurstöðurnar myndu gera málið flóknara en það er nú þegar.
Í stað þess að binda endi á áratugalangar deilur gæti rannsóknin leitt í ljós nýjar upplýsingar sem vektu frekari spurningar um uppgröftinn í Kaupmannahöfn, flutning beinanna til Íslands og hver raunverulega hvílir í þjóðargrafreitnum á Þingvöllum. Þannig gæti tilraun til að leysa gamla ráðgátu orðið upphaf að nýrri.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.