Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Guðmund Ólafsson, hagfræðing í síðdegisútvarpinu um mögulega upptöku evru á Íslandi og hvaða áhrif ákvörðun um skiptigengi gæti haft á laun, eignir og efnahag landsins. Kom fram að og hátt gengi við upptöku evru gæti haft veruleg áhrif á verðmæti eigna og stöðu heimila og fyrirtækja. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Hvernig yrði gengi evrunnar ákveðið?
Arnþrúður sagði að Seðlabanki Evrópu tæki ákvörðun um vexti og spurði Guðmund hvernig ákveðið yrði á hvaða umbreytingagengi yrði skipt yfir í evru ef Ísland gengi í Evrópusambandið og tæki síðar upp sameiginlega mynt Evrópusambandsins og jafnframt hver tæki slíka ákvörðun og hvort fyrir lægi hvernig skiptigengið yrði fundið.
Guðmundur sagði að um flókið samningsatriði væri að ræða og erfitt væri að segja fyrirfram hvernig slíkt gengi yrði ákveðið. Hann benti á að markaðsaðstæður og efnahagslegar forsendur skiptu þar miklu máli og ekki væri hægt að ræða slíka ákvörðun af ábyrgð nema ítarlegar greiningar lægju fyrir. Að hans mati væri hættulegt að gera lítið úr mikilvægi þessarar ákvörðunar þar sem skiptigengið myndi hafa áhrif á alla fjárhagslega stærðir hagkerfisins þegar skipt væri úr krónum yfir í evrur.
Áhrif á laun, eignir og skuldir
Í framhaldinu spurði Arnþrúður hvort einstaklingar gætu tapað raunverulegum verðmætum ef evra yrði tekin upp á of háu verði, sérstaklega fasteignir, bankainnstæður, skuldir og laun fólks.
Guðmundur sagði að ef skiptigengið yrði ákveðið á forsendum sem endurspegluðu ekki raunverulega stöðu hagkerfisins gæti það haft víðtækar afleiðingar. Hann sagði að of hátt mat á krónunni við upptöku evru gæti síðar kallað fram aðlögun þar sem verðmæti eigna, launakjör eða aðrar efnahagslegar stærðir tækju breytingum sem lækkuðu verðmæti.
Hann taldi því að umræðan um upptöku evru mætti ekki einskorðast við vaxtastig eða ferðakostnað heldur yrði einnig að taka mið af þeim áhrifum sem ákvörðun um skiptigengi gæti haft á fjárhagslega stöðu heimila og fyrirtækja til lengri tíma litið.
Gjaldmiðill leysir ekki húsnæðisvandann
Arnþrúður vísaði til þess að stuðningsmenn evrunnar héldu því gjarnan fram að lægri vextir á evrusvæðinu gætu bætt stöðu fólks á húsnæðismarkaði. Hún spurði hvort upptaka evru gæti í sjálfu sér leyst þann vanda sem margir stæðu frammi fyrir.
Guðmundur hafnaði þeirri nálgun og sagði að húsnæðisvandinn ætti sér mun dýpri rætur. Hann taldi að skipulag fjármálakerfisins, starfsemi bankanna og stefna stjórnvalda hefðu þar mun meira vægi en val gjaldmiðils. Hann sagði að gjaldmiðill væri fyrst og fremst afleiðing af stöðu hagkerfisins en ekki orsök þeirra vandamála sem þar kynnu að vera til staðar.
Danir og Svíar hafa haldið eigin mynt
Guðmundur benti á að bæði Danmörk og Svíþjóð hefðu ákveðið að halda eigin gjaldmiðli þrátt fyrir náin tengsl við Evrópusambandið.
Guðmundur sagði að með eigin gjaldmiðli fylgdi ákveðið svigrúm til að bregðast við innlendum efnahagsaðstæðum. Hann taldi að reynsla þessara ríkja sýndi að aðild að Evrópusambandinu fæli ekki sjálfkrafa í sér þörf fyrir upptöku evru.
Að hans mati væri því mikilvægt að skoða málið út frá langtímahagsmunum íslensks hagkerfis og gera sér grein fyrir þeirri áhættu sem gæti falist í því að festa skiptigengi og hátt, á forsendum sem síðar reyndust rangar.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.