Pétur Gunnlaugsson ræddi við Ragnar Sigurð Kristjánsson, hagfræðing Viðskiptaráðs, í þættinum síðdegisútvarpinu í dag, um hallarekstur ríkissjóðs og ört vaxandi vaxtagjöld. Ragnar sagði vaxtagjöld ríkissjóðs hafa verið 64 milljarða króna árið 2019 en gert sé ráð fyrir að þau verði 168 milljarðar árið 2026. Þau séu því að verða einn stærsti einstaki útgjaldaliður fjárlaganna. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Síðasti afgangurinn árið 2018
Ragnar sagði árið 2018 hafa verið síðasta árið sem ríkissjóður skilaði afgangi. Síðan hafi hallarekstur og skuldasöfnun haft sífellt meiri áhrif á ríkisfjármálin. Hann tók þó fram að gæta þyrfti sanngirni þegar árin 2020 til 2022 væru metin. Þá hefði COVID-faraldurinn og sóttvarnatakmarkanirnar kallað á aðgerðir ríkisins til að halda efnahagslífinu gangandi og því hefði einhver hallarekstur verið eðlilegur.
Ragnar sagði verðbólguna sem fylgdi í kjölfarið þó að einhverju leyti hafa stafað af því að of geyst hefði verið farið í að örva hagkerfið.
Vaxtagjöldin nálgast 170 milljarða
Árið 2019, fyrir COVID-faraldurinn, námu vaxtagjöld ríkissjóðs 64 milljörðum króna. Árið 2026 er gert ráð fyrir að þau verði 168 milljarðar. Ragnar sagði vaxtagjöldin því komin upp undir 170 milljarða á ári og þau væru að verða einn stærsti einstaki útgjaldaliður fjárlaganna.
Hann lagði áherslu á að það væri ekki ókeypis fyrir ríkið að safna skuldum. Rétt eins og einstaklingar þurfi að greiða vexti af fasteignalánum og öðrum skuldum þurfi ríkissjóður að greiða fyrir aukna skuldsetningu.
Peningar sem nýtast ekki í þjónustu eða innviði
Ragnar sagði þessa tæplega 170 milljarða ekki nýtast til opinberrar þjónustu, fjárfestinga í innviðum eða skattalækkana. Því meira sem ríkið þyrfti að verja í vaxtagreiðslur því minna svigrúm væri til annarra verkefna.
Langvarandi hallarekstur væri því ekki aðeins bókhaldslegt vandamál heldur hefði hann bein áhrif á möguleika ríkisins til að ráðstafa fjármunum til annarra þarfa.
5 milljarða afgangur aðeins 0,3% af útgjöldunum
Í fjárlagaáætlunum er stefnt að því að ríkissjóður skili um 5 milljarða króna afgangi árið 2027. Ragnar benti á að sú fjárhæð næmi aðeins um 0,3% af útgjöldum ríkisins. Hann líkti því við einstakling með 700 þúsund krónur í ráðstöfunartekjur sem ætti um 2 þúsund krónur eftir þegar búið væri að greiða öll útgjöld. Afgangurinn væri því mjög lítill í samhengi við umfang ríkisrekstrarins og þær skuldir sem þegar hefðu safnast upp.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.