Pétur Gunnlaugsson ræddi við Björn Jón Bragason, sagnfræðing og lögfræðing, í síðdegisútvarpinu í dag, um þróun vinstri róttækni og þær breytingar sem orðið hafa á áherslum vinstrihreyfinga á undanförnum áratugum. Björn taldi að hefðbundin vinstri róttækni, sem áður byggðist á víðtækri hugmyndafræði og stéttabaráttu, hefði að mestu vikið fyrir afmörkuðum aktívisma þar sem einstök baráttumál væru sett í forgrunn. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Baráttumálin hafa tekið við af heildstæðri hugmyndafræði
Pétur vakti athygli á grein sem Björn Jón hefur birt á DV um þróun vinstri róttækni og velti því upp hvað hefði tekið við ef hin hefðbundna róttækni væri á undanhaldi.
Björn rifjaði upp að róttæka vinstrið hefði áður byggst á heildstæðu hugmyndakerfi þar sem stéttabarátta, byltingarkenningar og ólíkir marxískir straumar mótuðu pólitíska umræðu. Að hans mati hefði sú nálgun smám saman vikið fyrir aktívisma sem snerist um afmörkuð málefni sem kæmu upp hverju sinni, fremur en víðtæka samfélagssýn.
Einstök málefni komin í forgrunn
Kom fram í þættinum að nútíma aktívismi beindist gjarnan að einstökum málaflokkum á borð við dýravernd, loftslagsmál, femínisma, málefni transfólks og landamæramál. Að hans mati ættu þessar hreyfingar það sameiginlegt að beina athyglinni að einu afmörkuðu viðfangsefni í stað þess að byggja á einni heildstæðri hugmyndafræði.
Pétur benti á að þetta væri veruleg breyting frá fyrri tíð þegar vinstrihreyfingar skilgreindu samfélagsátök fyrst og fremst út frá stéttabaráttu. Nú beindist áherslan í auknum mæli að mismunandi hópum sem taldir væru búa við mismunun eða óréttlæti.
Breið samfélagssýn víkur fyrir sérhæfðri baráttu
Pétur velti því upp hvort þessi þróun hefði breytt eðli vinstri róttækni. Björn taldi svo vera og sagði eldri hugmyndakerfi hafa leitast við að skýra samfélagið í heild sinni en nýr aktívismi byggðist fremur á fjölmörgum sjálfstæðum baráttumálum sem hvert um sig beindist að afmörkuðu viðfangsefni.
Að hans mati væri það ein helsta breytingin á vinstri róttækni á síðustu áratugum og skýrði jafnframt hvers vegna pólitísk umræða snerist í dag síður um stéttabaráttu en áður og oftar um einstök samfélags- og menningarmál.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.