Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Valgerði Snæland Jónsdóttur, fyrrverandi skólastjóra og kennara til margra ára, í síðdegisútvarpinu í dag, um woke-hugmyndafræðina, uppruna hennar og áhrif á íslenskt menntakerfi og samfélag. Valgerður telur þróunina orðna svo alvarlega að hún ógni þjóðaröryggi og segir nauðsynlegt að skilja hugmyndafræðina og rætur hennar til að átta sig á því sem hafi gerst í skólakerfinu og víðar í samfélaginu. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Áhrifin orðin þjóðaröryggismál
Valgerður sagði umfjöllun James Lindsay hafa opnað augu sín fyrir því hversu víða woke-hugmyndafræðin væri komin í íslensku samfélagi. Hún lýsti henni sem niðurrífandi, sundrandi og eitruðum hugmyndum sem þyrfti að stöðva.
Hún sagði áhrifin ekki lengur takmarkast við einstök málefni heldur birtast í skólum, stofnunum, stjórnmálum, félagasamtökum og innan fjölskyldna. Að hennar mati væri þróunin orðin svo alvarleg að hún varðaði þjóðaröryggi.
Valgerður taldi jafnframt eitthvað vanta inn í lýðræðiskerfið sem gæti stöðvað slíka þróun þegar hún ætti sér stað samtímis á mörgum sviðum. Hún kallaði því eftir annars konar þjóðaröryggisráði en því sem nú starfar hér á landi.
Rekur ræturnar til gagnrýninnar kenningar
Valgerður byggði greiningu sína meðal annars á skrifum og hlaðvörpum James Lindsay. Hún sagði woke eiga rætur í svokallaðri gagnrýninni kenningu, „critical theory“.
Samkvæmt þeirri skýringu fælist woke bæði í ákveðnum hugsunarhætti og framkvæmd. Hugsað væri út frá gagnrýninni kenningu en hegðunin fylgdi mynstri sem Lindsay tengdi við lenínisma, meðal annars skiptingu fólks í vini og óvini.
Valgerður tengdi kenninguna við marxíska hugsun um falin völd, kúgara og kúgaða. Gengið væri út frá því að samfélagið væri mótað af valdatengslum sem þyrfti að finna, afhjúpa og brjóta niður.
Horkheimer og Freire hluti af þróuninni
Valgerður nefndi Max Horkheimer þegar hún rakti hugmyndafræðilegan uppruna gagnrýninnar kenningar. Hún tengdi hana við marxíska gagnrýni á ríkjandi samfélagsskipan og þá hugsun að vinna gegn kerfum og menningarlegum gildum sem viðhaldi henni.
Í menntakerfinu nefndi hún sérstaklega Paulo Freire og sagði hugmyndir hans hafa haft mikil áhrif innan háskólastofnana og kennaramenntunar.
Valgerður sér þannig hugmyndafræðilegan þráð frá marxisma og lenínisma yfir í gagnrýna kenningu og þaðan inn í þá woke-stefnu sem hún segir nú birtast í skólum og öðrum stofnunum.
Kenningin og framkvæmdin haldast í hendur
Valgerður sagði ekki rétt að líta á woke sem safn af einstökum skoðunum. Kenning og framkvæmd fylgdust að.
Hugmyndafræðin væri notuð til að túlka samfélagið, síðan ætti fólk að hegða sér í samræmi við hana og niðurstöðurnar aftur metnar út frá sömu kenningu.
Hún sagði þessa nálgun nú sjást á mörgum stigum samfélagsins. Skipting fólks í vini og óvini gæti komið fram innan skóla, vinnustaða, félagasamtaka og fjölskyldna og skapað sundrungu þar sem fólk óttaðist að segja skoðanir sínar.
Valgerður telur því fyrsta skrefið vera að skilja hugmyndafræðina, hvaðan hún kemur og hvernig hún birtist í framkvæmd áður en hægt sé að bregðast við áhrifum hennar á skólakerfið og samfélagið.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.