
Pétur Gunnlaugsson ræddi við Birgi Þórarinsson, fyrrverandi alþingismann, Harald Ólafsson, prófessor í veðurfræði við Háskóla Íslands, og Hlín Leifsdóttur óperusöngkonu í síðdegisútvarpinu á Útvarpi Sögu, um afleiðingar stríðsátakanna í Nagorno-Karabakh. Birgir sagði yfir 100.000 Armena hafa verið hrakta frá heimilum sínum árið 2023 þegar Aserbaídsjan náði yfirráðum yfir landsvæðinu. Fólkið hefur ekki fengið að snúa aftur og hefur heldur ekki fengið bætur fyrir eignir sínar. Hann gagnrýndi að réttindi þess hefðu ekki verið tryggð í friðarviðræðum ríkjanna. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Yfir 100.000 manns misstu heimili sín
Birgir sagði um 110.000 manns hafa þurft að yfirgefa Nagorno-Karabakh árið 2023 og flytja til Armeníu. Fólkið hefði búið við stríðsátök og óöryggi í áratugi áður en það missti heimkynni sín.
Hann greindi frá því að um 90.000 manns byggju nú hjá ættingjum eða í leiguhúsnæði en um 10.000 hefðust við í yfirgefnum og hrörlegum byggingum. Atvinnuleysi væri mikið meðal flóttafólksins og húsnæðiskostnaður hár.
Birgir sagði aðstæður sérstaklega erfiðar þegar vetur gengi í garð og lýsti stöðu fólksins sem einni af gleymdum flóttamannakrísum heimsins.
Friðarsamkomulag án þátttöku fólksins sem missti heimili sín
Pétur spurði hvers vegna alþjóðasamfélagið brygðist ekki af meiri hörku við brottflutningi fólksins og þeim breytingum sem orðið hefðu á yfirráðum yfir landsvæðinu.
Birgir gagnrýndi að Armenar frá Nagorno-Karabakh hefðu ekki fengið aðkomu að friðarviðræðum Armeníu og Aserbaídsjan.
Hann vísaði til viljayfirlýsingar sem leiðtogar ríkjanna undirrituðu í Hvíta húsinu í ágúst fyrir milligöngu Bandaríkjanna. Samkomulagið hefði ekki verið endanlega staðfest og rætt væri um breytingar á stjórnarskrá Armeníu í tengslum við staðfestingu þess.
Birgir sagði ekkert hafa verið samið um hvernig fólkið gæti snúið aftur til heimila sinna eða hvernig öryggi þess yrði tryggt.
Húsin standa auð en eigendurnir fá ekki að snúa heim
Birgir sagðist hafa fundað með fólki frá Nagorno-Karabakh í Armeníu og flestir sem hann hefði rætt við vildu snúa aftur heim.
Hann spurði hvers vegna íbúunum væri meinað að snúa aftur þegar mikið af húsnæðinu á svæðinu stæði enn autt. Hann nefndi sérstaklega borgina Stepanakert og sagði hana minna á draugaborg eftir brottflutning íbúanna.
Pétur spurði hvort þjóðarmorð hefði verið framið með brottflutningi fólksins. Birgir lýsti aðgerðunum sem þjóðernishreinsunum þar sem heilli þjóð hefði verið rutt frá heimkynnum sínum.
Hann sagði íbúana ekki hafa fengið neinar bætur fyrir húsnæði sitt eða annað tjón og gagnrýndi að þessi atriði hefðu ekki verið leyst samhliða friðarumleitunum.
Vill tryggja heimkomu fólksins með friðargæslu
Birgir nefndi þann möguleika að koma á alþjóðlegri friðargæslu til að tryggja öryggi þeirra sem vildu snúa aftur til Nagorno-Karabakh.
Hann sagði nauðsynlegt að ná samkomulagi um rétt fólksins til heimkomu og öryggis þess. Friðarsamningar sem tækju ekki á þessum atriðum leystu ekki þann vanda sem brottflutningurinn hefði skapað.
Pétur ræddi jafnframt stöðu kristinna samfélaga á svæðinu og þá hættu sem menningararfur þeirra stæði frammi fyrir.
Birgir sagði að þótt stríðsátökunum hefði linnt væri staða fólksins áfram erfið. Börn sem hefðu upplifað átökin þyrftu áfallahjálp og fjölskyldur þeirra stuðning við að byggja upp líf sitt að nýju.
Hann nefndi starf dönsku hjálparsamtakanna Mission10Forty sem veita börnum áfallahjálp og styðja fjölskyldur sem hrakist hafa frá Nagorno-Karabakh.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.
